فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش حاضر با بررسی واجی ساخت هجا در زبان کردی مرکزی (سورانی) و مطابقت آن با دیدگاه­هایی که بر اساس نظام نوشتاری، زبان کردی را دارای ساخت­های هجایی CGVCC، CCVC و CCVCCC (به ترتیب بسامد در مطالعات پیشین) می­دانند، حضور واکة نرم افراشتة پیشین I/‌/ در زیرساخت واجی و یا درج در طی مراحل اشتقاق در گذر به روساخت آوایی را مورد سنجش قرار می­دهد. بدین منظور هم از شواهد درون­زبانی و هم برون­زبانی بهره گرفته می­شود. علاوه بر پیکره­ای صوتی از گویشوران مریوان و سلیمانیه، شم زبانی گویشوران با پرسشنامه­هایی دربارة تعیین هجاهای یک واژه سنجیده شده و داده­های اصلی این پژوهش را تشکیل می­دهند. شم زبانی گویشوران در کنار شواهدی از تغییرات واکه در واژه­های هم­خانواده و وام­واژه­ها، داده­های درزمانی تغییر واکه­ها، قواعد واجی با حوزة عملکرد هجا، سلسله­مراتب رسایی و انتخاب رساترین عنصر در مرکز هجا و نیز انتخاب دیگر عناصر همخوانی به­عنوان آغازه یا پایانه، شواهدی هستند که در کنار شواهد آکوستیکی که بیشتر جنبة آوایی دارد، ساخت هجایی زیرساختی در زبان کردی مرکزی را تبیین می­کنند. مولفه­های اصلی واج­شناسی زایشی از قبیل ارجاع به بازنمایی­های دوگانة زیرساختی و روساختی و قواعد واجی مرتبط در اشتقاق به‌صورت آوایی در کنار قواعد واج­آرایی بر توزیع عناصر سازندة ساخت هجایی در تبیین این ساخت مورد استفاده قرار گرفته و مبانی نظری پژوهش را تشکیل می­دهند. نتایج پژوهش نشان می­دهد که از دو فرضیة رقیب برای حضور واکة I/‌/ در روساخت: ۱) حضور در زیرساخت واجی و نگاشت پایا به روساخت؛ ۲) عدم حضور در بازنمایی واجی و ظهور در بازنمایی آوایی تحت تأثیر قاعدة درج واکه، در چارچوب استدلال­های واج­شناختی فرضیة اول به اثبات می­رسد. با پذیرش حضور این واکه در زیرساخت واجی و عدم تفاوت بین غلت و دیگر همخوان­ها در جایگاه دوم خوشة آغازه، خوشة آغازین تشکیل نمی­شود و ساخت هجایی در زبان کردی مرکزی همانند زبان فارسی معیار به ساخت CV(C)(C) تقلیل می­یابد. تنها در روساخت آوایی و به علت محل تولید مشترک غلت و واکة‌ افراشتة پیش از خود، واکه حذف و توالی همخوان-غلت، خوشة آغازین می­سازد.