فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زبان‌شناسی نقشگرای نظام‌مند یکی از نظریّات زبان‌شناسی است که در تحلیل و مطالعۀ متون ادبی کاربرد دارد. در این نظریّه به کارکرد زبان در متن و نقش اجتماعی زبان توجّه ویژه‌ای می‌شود. در دستور نقشگرا، معنی اهمّیّت ویژه‌ای دارد و در سه فرانقش اندیشگانی، بینافردی و متنی، متجلّی می‌شود. در نقش اندیشگانی زبان و کارکرد تجربی آن ـ که نقش معرّفی و بازنمایی تجربه‌های انسان در برخورد با دنیای بیرون و عبور این تجربه‌های مادّی به ذهن و سپس بیان آنها را بر عهده دارد ـ از فرایندهای گوناگون که در فعل رخ می‌دهد و در تبیین نگرش نویسنده به جهان، مؤثّر و در ایجاد سبک، اثرگذار است، سخن به میان می‌آید. در پژوهش حاضر، پس از تبیین این فرایندها، کاربرد آنها در چهار کتاب تاریخی به زبان فارسی، یعنی نفثةالمصدور و سیرت جلال‌الدّین منکبرنی، اثر شهاب‌الدّین زیدری نسوی و تاریخ جهانگشای جوینی و تسلیةالاخوان، نوشتۀ عطاملک جوینی بررسی شده است. نتایج بررسی نشان داد که هر یک از این دو نویسنده ترتیب خاصّی از فرایندها را به کار برده که با دیگری متفاوت است؛ حال آنکه هر کدام از آنان در هر دو اثر خود ترتیب یکسانی را به کار برده‌اند. این امر نشان­دهندۀ سبک‌ساز بودن فرایندها و تأثیر آنها در پیدایش سبک شخصی نویسندگان است. همچنین، بر پایۀ یافته‌های این پژوهش، بسامد بالای فرایندهای مادّی در آثار زیدری، نشان می‌دهد که نویسنده آنچه را می‌بیند به مخاطب عرضه می‌کند (متناسب با حضور نویسنده در رویدادها)؛ برخلاف عطاملک جوینی که بالابودن بسامد رابطه‌ای در نوشته‌های او حاکی از آن است که وی با انتخاب این فرایند، ویژگی‌های موقعیّت‌های گوناگون را به شرکت‌کنندگان در فرایند نسبت داده و به توصیف و بیان روابط موقعیّتی پرداخته‌است- چراکه او خود در زمان رخدادها حضور نداشته و آنها را از دیگران شنیده یا در کتاب‌ها خوانده‌است.