منع حمله به تأسیسات هسته ای با تأکید بر حملۀ آمریکا به تأسیسات هسته ای ایران

نویسندگان

1 دانشجوی دوره دکتری حقوق بین‌الملل دانشگاه آزاد اسلامی واحد مراغه، مراغه، ایران

2 دانشیار پژوهشگاه علوم و فنون هسته ای تهران، ایران

3 دانشیار گروه حقوق دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران

doi
10.22066/cilamag.2026.2067043.2760
چکیده

از آنجا که جمهوری اسلامی ایران در حال انجام مذاکرات هسته‌ای با ایالات متحدة امریکا بود، عملیات «چکش نیمه‌شب» (2025) ایالات متحده امریکا به دلیل ترکیب «جنگ و مذاکره» نه‌تنها حمله به تأسیسات تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و نقض اصل منع توسل به زور محسوب می­شود، بلکه نقض آشکار مادۀ 26 عهدنامۀ وین و ماده 6 معاهدة منع گسترش سلاح­های هسته­ای یعنی مذاکرات توأم با حسن‌نیت نیز تلقی می­شود. با توجه به اینکه جلوگیری از تبدیل‌شدن تأسیسات هسته‌ای به­ عرصة نبرد از منظر حقوق بین­الملل بسیار مهم و حیاتی است، حملة نظامی ایالات متحدة امریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران، پرسش‌های جدی در مورد نقض آشکار هنجارهای بین‌المللی تثبیت‌شده مطرح می‌کند. این تحقیق به ­دنبال پاسخ به این پرسش اساسی است که حملة نظامی ایالات متحده امریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران در چارچوب قواعد حقوق بین­الملل چه وضعیت حقوقی داشته و آیا استناد به دفاع مشروع پیش­دستانه یا پیشگیرانه می‌تواند در چارچوب حقوق بین‌الملل عرفی و قراردادی قابل توجیه باشد؟ نتایج تحقیق نشان می­دهد که در صورت نبود شواهد روشن مبنی بر حملة قریب‌الوقوع یا مجوز شورای امنیت سازمان ملل، حملة ایالات متحدة امریکا اقدامی غیرقانونی و تجاوزکارانه است. به­علاوه اقدام امریکا مصداق بارز یکجانبه­گرایی و نقض آشکار ضمانت اجرای تخلف از مقررات پادمان مبتنی بر نظام امنیت دسته­جمعی است؛ نظامی که در آن، احراز تخلف و نقض تعهدات پادمانی بر عهدة شورای حکام و تعیین اقدامات اتخاذی و چگونگی اِعمال مجازات برای نقض تعهدات هسته­ای در صلاحیت شورای امنیت قرار دارد.