همنشینی مفهومی عقلانیت ماهوی وبری با آرای حقوق بشردوستانه و حقوق بشری دیوان بینالمللی دادگستری
نویسندگان
1 استاد. گروه حقوق عمومی. دانشکده حقوق و علوم سیاسی. دانشگاه تهران. تهران. ایران.
2 پژوهشگر دوره دکتری، گروه حقوق عمومی. دانشکده حقوق و علوم سیاسی. دانشگاه تهران. تهران. ایران
3 دانشیار گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
doi
10.22066/cilamag.2025.2033862.2585چکیده
آرای دیوان بینالمللی دادگستری، بهویژه آنهایی که بر پایه اصول ارزشی مانند انسانیت، وجدان جمعی، حقوق بشر و حقوق بشردوستانه صادر میشوند، هرچه بیشتر با واقعیات اجتماعی و جهانی منطبق باشند، از پذیرش بیشتری برخوردار خواهند بود. لزوم این انطباق، وقتی بیشتر حس میشود که به فقدان ضمانت اجرای قوی حقوق و مقررات بینالملل اذعان شود و افکار عمومی و وجدان جمعی جهانی بهعنوان یکی از مهمترین تضمینات حقوق در عرصه بینالملل به شمار رود. ماکس وبر ازجمله جامعهشناسان حقوقی است که تلاش میکند میان کنشهای اجتماعی، خردبنیادی ماهوی و آرای قضات، تأثیر و تأثر متقابلی را ترسیم نماید. نوشتار فرارو با فهم چنین ضرورتی، تلاش کرده است مناسبات مزبور را تفسیر تبیینی نموده و به این نتیجه رسیده است که میان کنشهای اجتماعی معطوف به ارزش و عقلانیت (خردبنیادی) ماهویِ وبری از یک سو و آرای دیوان بینالمللی دادگستری که مبنای حقوق بشردوستانه و حقوق بشری دارند، از دیگر سو، همنشینی و قرابت مفهومی، ذهنی و عینی وجود دارد و تأکید بر این تأثیر و تأثر متقابل آرای دیوان با خردبنیادی ماهوی میتواند حقوق بینالملل را به انگاره غایی عدالت، تسهیل فرایند عقلانیسازی آرای دیوان و التزام طرفین اختلاف و احترام تابعان حقوق بینالملل به آرای دیوان هدایت کند.