هم‌نشینی مفهومی عقلانیت ماهوی وبری با آرای حقوق بشردوستانه و حقوق بشری دیوان بین‌المللی دادگستری

نویسندگان

1 استاد. گروه حقوق عمومی. دانشکده حقوق و علوم سیاسی. دانشگاه تهران. تهران. ایران.

2 پژوهشگر دوره دکتری، گروه حقوق عمومی. دانشکده حقوق و علوم سیاسی. دانشگاه تهران. تهران. ایران

3 دانشیار گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

doi
10.22066/cilamag.2025.2033862.2585
چکیده

آرای دیوان بین‌­المللی دادگستری، به‌ویژه آن­هایی که بر پایه اصول ارزشی مانند انسانیت، وجدان جمعی، حقوق بشر و حقوق بشردوستانه صادر می­شوند، هرچه بیشتر با واقعیات اجتماعی و جهانی منطبق باشند، از پذیرش بیشتری برخوردار خواهند بود. لزوم این انطباق، وقتی بیشتر حس می­‌شود که به فقدان ضمانت اجرای قوی حقوق و مقررات بین‌­الملل اذعان شود و افکار عمومی و وجدان جمعی جهانی به‌عنوان یکی از مهم­ترین تضمینات حقوق در عرصه بین‌­الملل به شمار رود. ماکس وبر ازجمله جامعه­‌شناسان حقوقی است که تلاش می­‌کند میان کنش‌­های اجتماعی، خردبنیادی ماهوی و آرای قضات، تأثیر و تأثر متقابلی را ترسیم نماید. نوشتار فرارو با فهم چنین ضرورتی، تلاش کرده است مناسبات مزبور را تفسیر تبیینی نموده و به این نتیجه رسیده است که میان کنش‌­های اجتماعی معطوف به ارزش و عقلانیت (خردبنیادی) ماهویِ وبری از یک سو و آرای دیوان بین‌­المللی دادگستری که مبنای حقوق بشردوستانه و حقوق بشری دارند، از دیگر سو، هم­نشینی و قرابت مفهومی، ذهنی و عینی وجود دارد و تأکید بر این تأثیر و تأثر متقابل آرای دیوان با خردبنیادی ماهوی می­تواند حقوق بین­الملل را به انگاره غایی عدالت، تسهیل فرایند عقلانی­‌سازی آرای دیوان و التزام طرفین اختلاف و احترام تابعان حقوق بین­‌الملل به آرای دیوان هدایت کند.