آسیب‌شناسی جایگاه محیط زیست در اولویت‌گذاری حوزه‌های علم و فناوری انـرژی مورد مطالعه: صنعت نفت و گاز کشور

نویسندگان

1 عضو هیات علمی گروه پژوهشی سیاست فناوری و نوآوری، مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران، ایران

doi
10.22034/popsci.2024.448292.1321
چکیده

موضوع: بررسی مسائل و چالش‌های اولویت‌گذاری علم و فناوری به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای سیاست‌گذاران و تصمیم‌گیران در سطوح ملی و سازمان از اهمیت بالایی برخوردار است.هدف: این پژوهش با هدف آسیب‌شناسی اولویت‌گذاری علم و فناوری انـرژی در صنعت نفت و گاز ایران و شناسایی پارادایم فعلی اولویت‌گذاری تدوین شده‌است.روش: پژوهش با استفاده از روش‌شناسی تئوری «داده بنیاد» و انجام کدگذاری باز، محوری و انتخابی بر روی مصاحبه‌های نیمه ‌ساختار‌یافته خبرگان حوزه صنعت ‌نفت و گاز، انجام پذیرفته‌است.یافته‌ها: یافته‌های پژوهش 6 مقوله «مشکلات زیست‌محیطی و اقتصادی»، «تولیدمحوری»، «پارادایم سیاست صنعتی»، «ضعف ساختار، ارتباطات و سیاست‌ها»، «فشارهای سیاسی اجتماعی، اقتصادی و فنی»، «ضعف آمار و اطلاعات» را به‌عنوان مقولات اصلی آسیب‌های اولویت‌گذاری علم و فناوری مبتنی بر محیط‌زیست در صنعت نفت و گاز نشان می‌دهد.نتایج: نتایج پژوهش حاکی از آن است که «تولیدمحوری» یا اولویت‌گذاری مبتنی بر توسعه اقتصادی، مهم‌ترین راهبرد صنعت نفت و گاز در سال‌های گذشته بوده‌است و «مشکلات زیست‌محیطی و اقتصادی»، به‌عنوان مهم‌ترین پیامد و نشانه‌های این راهبرد در صنعت نفت و گاز تعیین گردید. راهبرد «تولیدمحوری» متأثر از سه مقوله «پارادایم سیاست صنعتی» به‌عنوان پدیده محوری، «ضعف ساختار، ارتباطات و سیاست‌ها» به‌عنوان عوامل اصلی داخلی و «فشارهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی» به‌عنوان مهم‌ترین شرایط خارجی مداخله‌گر، می‌باشد. در انتها پیشنهاد شده‌است همگام با تغییر پاردایم اولویت‌گذاری علم و فناوری به «مأموریت گرای نوین»، لازم است تا مدیران صنعت نفت و گاز، رفع چالش‌های «زیست‌محیطی» و «اقتصادی» و «حاکمیتی» را در اتخاذ فناوری‌هایی با اهداف زیست‌محیطی جستجو نمایند.