فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چشم‌انداز جمعیتی ایران طی دهه‌های اخیر با گسترش شهرنشینی دستخوش تغییرات گسترده‌ای شده است. مهاجرت از روستاها همواره یکی از روندهای مهم جمعیتی بوده که نگرانی‌هایی را درباره تخلیه روستاها ایجاد کرده است. با توجه به اینکه بیشتر پژوهش‌های مهاجرت مبتنی بر داده‌های‌ کلان و تجمیعی هستند و کمتر بر تجربیات فردی و پیچیدگی‌های محلی این پدیده متمرکز بوده‌اند، هدف این پژوهش شناخت انگیزه‌های مهاجران روستاهای شهرستان اصفهان با رویکرد کیفی و استفاده از تحلیل مضمون است. داده‌ها پس از انتخاب مهاجرفرست‌ترین روستاها از افرادی که تجربه مهاجرت از روستاهای منتخب را داشتند، به ‏صورت هدفمند از طریق مصاحبه ژرفانگر در سال 1400 گردآوری شد. تفسیر و سازمان‌دهی داده‌ها در فرایندی نظام‌مند شامل پردازش و آشنایی با داده‌ها، انتخاب کلمات کلیدی، کدگذاری داده‌ها، توسعه مضامین، مفهوم‌سازی و توسعه مدل مفهومی صورت پذیرفت. یافته‌ها حکایت از نارضایتی از روستانشینی در بین روستاییان بخش مرکزی اصفهان دارد که عواملی اصلی آن تغییر سبک زندگی، نگرانی از آینده و ناامیدی از تحقق آرزوها با روستانشینی، افزایش آگاهی و دانش روستاییان و امید به ارتقاء سطح کیفیت زندگی در شهرها است. در مجموع، مهاجرت روستایی صرفاً واکنشی به نابرابری‌های اقتصادی نیست، بلکه با جستجوی معنا پیوند خورده است. در کنار اهمیت نابرابری‌های منطقه‌ای و پویایی‌های جاذبه-دافعه، نارضایتی روستاییان از این تصور ناشی می‌شود که نمی‌توانند آرزوهای خود را در محیط روستایی محقق کنند و به جایگاه اجتماعی مطلوب دست یابند. در مقابل، مناطق شهری به‌عنوان مکان‌هایی ادراک می‌شوند که امکان تحرک اجتماعی، کسب احترام و زندگی رضایت‌بخش‌تر را فراهم می‌سازند. بنابراین سیاست‌های توسعه روستایی باید از تمرکز صرف بر توسعه زیرساخت‌ها فراتر رفته و عواملی چون منزلت اجتماعی، مشارکت جوانان، احساس عاملیت و امید به آینده را نیز تقویت کنند. در این راستا، ضروری است از ظرفیت رسانه‌ها و ابزارهای نمادین برای بازسازی تصویر روستا به‌عنوان محیطی ارزشمند، نوآور و برخوردار از پویایی و پایداری بهره گرفته شود تا بر ادراک عقب‌ماندگی و تصویر ذهنی منفی از زندگی روستایی غلبه شود.