شناسایی و اولویت بندی فرصت های کسب ‌و کار وابسته به محصولات کشاورزی در مناطق روستایی شهرستان ایذه

نویسندگان

1 دانشیار، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

2 دانشجوی دکتری، گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

3 دانشیار، گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

doi
10.30490/rvt.2025.367167.1623
چکیده

هدف تحقیق حاضر شناسایی و اولویت ­بندی فرصت‌های کسب ‌و کار وابسته به محصولات کشاورزی در مناطق روستایی شهرستان ایذه است. متناسب با اهداف، پژوهش از سه مرحله تشکیل ‌شده است. در مرحله نخست به­ منظور انتخاب روستاهای نمونه در محدوده مورد مطالعه از روش طبقه‌بندی فضایی استفاده شد. در مرحله دوم و در راستای شناسایی و اولویت‌بندی فرصت­ های کسب ‌و کار کشاورزی از روش مصاحبه نیمه­ ساختاریافته با خبرگان و کارآفرینان حوزه­ های مرتبط بهره گرفته شد. نمونه ­گیری به‌صورت هدفمند و به روش گلوله برفی صورت گرفت. با توجه به چارچوب رویکرد اشباع نظری، فرایند پس از مصاحبه با 23 کارشناس خاتمه یافت. سپس با استفاده از روش کیفی و طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی، اطلاعات جمع‌آوری ‌شده مورد تجزیه ­و تحلیل قرار گرفت. روایی و پایایی معیارها نیز با استفاده از ضریب کاپا بررسی شد. در مرحله سوم (بخش کمی تحقیق) نیز از نظرات 15 خبره دانشگاهی و سازمانی استفاده شد و اولویت ‏بندی معیارها و کسب ­و کارهای شناسایی ‌شده با استفاده از مدل تصمیم‌گیری کریتیک (Critic) و مارکوس (Marcos) صورت گرفت. بر اساس نتایج، 49 کسب ­و کار مرتبط در قالب چهار زیر بخش زراعی، باغی، دامی و آبزیان در روستاهای شهرستان ایذه شناسایی شد که بیشترین فراوانی مربوط به زیر بخش زراعی بود. بر اساس مدل تصمیم ­گیری مارکوس، احداث کارخانه روغن ­گیری کلزا، کارخانه تولید ماکارونی، کارگاه فراوری زیتون، کارخانه خوراک دام، شرکت تولید کیک ­و بیسکویت، بسته­ بندی عسل، شرکت تولید و ضدعفونی بذر، اصلاح نژاد دام، فراوری شیر و فراوری انار به ترتیب از بیشترین اولویت برخوردار بوده ­اند. متناسب با نتایج تحقیق، پیشنهادهایی نیز در راستای راه‌اندازی کسب­ و کارهای شناسایی‌ شده در نواحی روستایی ارائه شد.