جامعهشناسی تاریخی– تطبیقی ماکس وبر، تئوری عام و برخی ملاحظات در مورد گفتمان شرقشناسی در ایران
نویسندگان
1 هیآت علمی دانشگاه خوارزمی
doi
10.22034/jsi.2020.43313چکیده
ماکس وبر از جمله بنیانگذاران عمده در جامعهشناسی تاریخی است. او نه تنها دغدغه بررسی “تاریخی" مسائل اجتماعی را داشت، بلکه این امر را بهجد بهصورت "تطبیقی" پیگیری مینمود و آثار خود را با محوریت سرمایه داری غربی و با تاکید بر فرایند عقلانی شدن پی میگرفت. نکته اساسی که در این میان مطرح است، این است که وبر در تمام پروژه خود سعی نمود بین تفسیرگرایی در نظریه و کار تطبیقی در پژوهش، بین تفسیر و تبیین، بین خاص بودگی و امر عام آشتی برقرار کند، برای او عینیت در علوم انسانی بسیار مهم بود. بهعبارتی دیگر وبر سعی مینمود با ایجاد یک تعریف مشخص-بهشکل نوعهای مثالی- نگاه ژنریک خود از پدیده مورد نظر را بهدست دهد، در این نوشته سعی میشود: نخست؛ با نگاه بهمقالات روشی وبر، کار فکری و تلاش وی در زمینه توصیف، تبیین، تطبیق و تعمیم در جامعهشناسی تاریخی بحث شود، دوم؛ با بررسی ریشههای گفتمان شرقشناسی، تفاوتهای اساسی نگاه وبر با گفتمان شرقشناسی مورد بررسی قرار گیرد و سوم؛ با اشاره به وضعیت فعلی جامعهشناسی تاریخی ایران، بحث خواهد شد که : برخلاف نظریه گفتمان میتوان با بازگشت بهایده نوعهای مثالی وبر که در جامعهشناسی تاریخی ارائه داد ه است، هم نظریه عام و هم نظریه خاص در مطالعات تاریخی را لحاظ کرد، امر "تطبیق"، "نقد" و "عینیت" را نیز همچنان مد نظر قرار داد تا کلیت تجدد غربی به "برساخت" فرو کاسته نشود.