فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آلودگی هوا، با توجه به پیامدهای زیان‏بار آن، به یکی از ملموس ‏ترین معضلات زیست‏‏ محیطی تهران تبدیل شده ‏است و بررسی و مطالعه بر روی آلودگی هوای تهران به‏ عنوان مسئلة بسیار مهم در پژوهش‏ های مختلف مدنظر قرار گرفته است. اندازه ‏گیری آلودگی هوا با استفاده از شاخص کیفیت هوا و توسط ایستگاه‏ های سنجش کیفیت هوا انجام می‏ گیرد. هدف از این پژوهش بررسی تغییرات زمانی- مکانی آلودگی هوا در دو ماه آذر و دی در طی ده سال (1389-1398) با استفاده از میانگین داده‏های شاخص کیفیت هوا در سطح شهر تهران است. بدین منظور، داده‏ های کیفیت هوا از 21 ایستگاه کنترل کیفیت هوای شهر تهران استخراج و میانگین داده‏ های کیفیت هوا در دو ماه موردنظر محاسبه شد و نقشه‏ های درون‏یابی به روش IDW در محیط نرم‏افزار ArcGIS ترسیم شد. سپس، درصد وسعت پهنه‏ های آلودگی هوا در سطح شهر تهران محاسبه شد و نقشه‏ ها روی هم انداخته شد و تجزیه و تحلیل گردید. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‏دهد در ماه ‏های آذر و دی، طی سال ‏های 1389 تا 1398، بیشترین وسعت شهر تهران به ‏ترتیب در پهنه‏های نسبتاً سالم (54 درصد)، ناسالم برای گروه ‏های حساس (23 درصد)، سالم (20 درصد) و پاک (5/1 درصد)، و ناسالم (5/0 درصد) قرار دارد. به عبارتی، کمتر از 2 درصد وسعت شهر تهران در پهنة پاک قرار گرفته است و حتی در برخی از سال‏ها در شهر تهران هوای پاک در این دو ماه وجود نداشته است. از نظر زمانی، سال 1389، با دارابودن بیش از 70درصد پهنة ناسالم برای گروه‏های حساس، جزو آلوده‏ترین و سال 1393 جز پاک ‏ترین سال‏ های مورد بررسی محسوب می ‏شود. همچنین، ایستگاه صنعتی شریف و شاداباد بدون داشتن پهنة پاک و با داشتن AQI 75 به بالا جزو آلوده‏ترین ایستگاه‏ها در همة سال‏ها بوده‏اند. بنابراین، مسئلة آلودگی هوای شهر تهران، علاوه بر بُعد مکانی (قرارگرفتن وسعت وسیعی از شهر در پهنة ناسالم)، مسئله‏ای زمانی (آلودگی زیاد در دورة زمانی طولانی‏مدت) نیز هست. در پایان دلایل مؤثر بر توزیع زمانی- مکانی اعم از طبیعی و انسانی (حمل و نقل و صنعت) بررسی و در مقیاس ‏های ایستگاهی یا کلی تحلیل شده است.