واکاوی خشک‏سالی هواشناسی با شاخص اصلاحی SPI در اقلیم خشک (مطالعة موردی: مرکز، جنوب، و شرق ایران)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تخصصی آب و هواشناسی، گروه جغرافیا، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استادیار گروه جغرافیا، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی

3 استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه تهران

4 دانشیار گروه جغرافیا، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی

doi
10.22059/jphgr.2022.326451.1007628
چکیده

هدف از اجرای این پژوهش ارزیابی شاخص استاندارشدة بارش (SPI) و اصلاح این شاخص در مناطق خشک مرکز، جنوب، و شرق ایران است. در ایـن پژوهش از داده‏های آماری 26 ایستگاه سینوپتیک با دورة آماری سی سال به بالا (1364-1398) استفاده شد. به ‏منظور دخالت‏ دادن تأثیر زمانی بارش، شاخص اصلاحی EP-SPI ارائه شده است که در آن داده‏های بارش ماهانه نخست با تابع EPI میرا شده است. به‏عنوان ورودی از برنامة SPIGenerator در بازة زمانی دوازده ‏ماهه استفاده شد؛ بدین ترتیب، اثر بارش‏ های قدیمی ‏تر کاهش ‏یافته و شاخص برآورد بهتری از خشک‏سالی ارائه می ‏نماید. وقوع بارش بیش از نرمال، پیش از شروع دورة خشک، می تواند مقدار شاخص SPI را، با وجود رخداد خشک‏سالی، نرمال یا حتی ترسال نشان ‏دهد. مطابق بررسی انجام‏گرفته، بیشترین اختلاف دو روش معادل چهار سطح جابه‏جایی شاخص خشک‏سالی از ترسال بسیار شدید به خشک‏سالی خفیف بوده است. در این تحقیق مشخص شد که 9/8 درصد از وقایع خشک‏سالی دوازده‏ماهه از دید شاخص SPI مخفی مانده است. کارایی روش EP-SPI برای آشکارسازی خشک‏سالی‏ در بازة دوازده‏ماهه، با تصاویر NDVI در تاریخ های نظیر مورد ارزیابی قرار گرفت و نشان داد که تطابق بهتری نسبت به  SPIدارد.