واکسنهای مبتنی بر فناوری نانو: پیشرفتها، سازوکارها و چشم انداز آینده
نویسندگان
1 گروه شیمی، واحد آیت الله آملی، دانشگاه آزاد اسلامی، آمل، ایران
2 گروه شیمی، واحد سوادکوه، دانشگاه آزاد اسلامی، سوادکوه، ایران
doi
چکیده
ورود فناوری نانو به حوزه ایمنیشناسی، زمینهساز شکلگیری نسل جدیدی از واکسنها شده است که با عنوان نانوواکسن شناخته میشوند. نانوذرات بهدلیل خواصی مانند اندازه نانومتری، سطح ویژه بالا، اصلاحپذیری سطحی و توانایی عبور از موانع زیستی، امکان انتقال مؤثر آنتیژن، تحریک همزمان پاسخ ایمنی ذاتی و تطبیقی، و آزادسازی کنترلشده را فراهم میکنند. در این مقاله، نقش نانوذرات در واکسنسازی مورد بررسی قرار گرفته و انواع پرکاربرد آنها نظیر نانوذرات لیپیدی، پلیمری، فلزی، معدنی، مغناطیسی، نانوژلها، دندریمرها و ذرات شبهویروسی از نظر ساختار، عملکرد و مزایا تحلیل شدهاند. مزایای نانوواکسنها شامل افزایش پایداری آنتیژن، کاهش نیاز به دوز بالا، تجویز غیرتهاجمی و افزایش اثربخشی ایمنی است. با این حال، چالشهایی چون سمیت نانوذرات، پایداری پایین، تشکیل پوشش پروتئینی و محدودیتهای ترجمه نتایج حیوانی به انسان، توسعه آنها را پیچیده کرده است. واکسنهای علیه کووید-۱۹ نمونهای موفق از کاربرد نانوذرات در مقیاس جهانی هستند . آینده نانوواکسنها بهسمت واکسنهای mRNA چندمنظوره، شخصیسازیشده و قابل تجویز از راههای غیرتهاجمی پیش میرود.
