تیپ های هوا و اثر آنها بر اقلیم ایران

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیای دانشگاه تربیت معلم تهران

doi
10.29252/kavosh.2002.2198
چکیده

الگوهای فشار حاکم بر ایران و سرزمین‌های مجاور (۲۰ تا 5/47 درجه شمالی و ۳۵ تا 5/67 درجه شرقی) با استفاده از آمار فشار بازسازی شده NCEP در ساعت 12، روزانه با فاصلة 5/2درجة جغرافیایی واقع در محدودة مطالعه و در دورة نوامبر تا مارس سالهای 1966 تا ۱9۹۵ طبقه‌بندی و شناسایی گردید. برای طبقه‌بندی داده‌های فشار، از روش تحلیل عاملی با ماتریس همبستگی آرایة S و چرخش واریماکس استفاده شد. در نتیجه، تعداد 168 متغیر (تلاقی) به ۶ عامل اصلی تبدیل شدند. نقشه‌های فشار روزهای دورة مطالعه براساس نمرات عاملی هرکدام از شش مؤلفة اصلی، به سه گروه نمرات بالا، نمرات میانی، و نمرات پایین تقسیم شدند. براین اساس، ۱۸ نقشة مرکبه تهیه شد. براساس شباهت‌های بین نقشه‌های مرکب، ٩ نقشة متمایز یا تیپ هوا، شناسایی شد. هرکدام از تیپ‌های نهایی براساس محل استقرار نامگذاری شد. نقشه‌های مرکب سطح ۵۰۰ هکتو پاسکال این تیپ هم ترسیم گردید. فراوانی ماهانه و سالانه و اهمیت تیپ‌ها در بارش ایران محاسبه شد. نتایج این تحقیق نشان داد که داده‌های بازسازی شدة NCEP از دقت و صحت بالایی برخوردار و برای مطالعه پراکندگی فشار ایران مناسب هستند. در بین تیپ‌های هوا، تیپ مداری فراوان­ترین و مداوم‌ترین تیپ است و تیپ‌های پرفشار شمالی و کم فشار غربی به ترتیب، در درجة دوم قرار دارند. شدیدترین بارش‌های روزانه را در همه جای ایران در جنوب البرز تیپ کم فشار غربی تولید می‌کند. سواحل دریای خزر، تیپ پرفشار غربی شدیدترین بارش ها را پدید می­ آورد. هر تیپ هوا در یک ماه معین بیشترین فراوانی را دارد و در هر ماه هم تیپ هوایی خاصی فراوان­تر است.