فرایند توسعه سیاسی ایران با تأکید بر شاخص سرمایه اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی: فراتحلیلی بر تحقیقات(1403-1384)

نویسندگان

1 استادیار مطالعات منطقه ای گروه حقوق و علوم سیاسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران.

2 استادیار گروه جامعه شناسی دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

doi
10.22054/qpss.2025.84001.3556
چکیده

توسعه سیاسی به‌مثابه رشد، آگاهی، فرهنگ سیاسی و تمایل شهروندان به مردم‌سالاری، ارزش‌های دموکراتیک و مشارکت سیاسی مبتنی بر الگوهای اکتسابی و عقلانی است. با افزایش سرمایه اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی؛ گرایش به ارزش‌های توسعه سیاسی نیز بیشتر می‌شود. بر اساس فراتحلیل ۵۶ مطالعه علمی در بازه زمانی ۱۳۸۴ تا ۱۴۰۳، رابطه سه نوع سرمایه اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی با توسعه سیاسی در ایران مورد بررسی قرار گرفت. روش پژوهش کمی و از نوع فراتحلیل (با نرم‌افزار CMA2) بود و از آزمون‌های اندازه اثر کوهن و فیشر برای تحلیل داده‌ها استفاده شد. یافته‌ها نشان داد که سرمایه اجتماعی با ضریب اثر ۰.۵۶۳ قوی‌ترین رابطه مثبت و معنی‌دار را با توسعه سیاسی دارد. در بین مؤلفه‌های آن، اعتماد اجتماعی (۰.۶۲۱) بیشترین تأثیر را نشان داد. سرمایه فرهنگی با ضریب اثر ۰.۴۷۲ رابطه مثبت و معنی‌داری داشت که در آن سواد رسانه‌ای (۰.۴۱۰) و تعلق مذهبی (۰.۳۳۵) نقش برجسته‌ای در فرایند توسعه سیاسی ایران عمل نموده است. در مقابل، سرمایه اقتصادی با ضریب اثر ۰.۲۸۰ ضعیف‌ترین، اما همچنان معنی‌دارترین ارتباط را با توسعه سیاسی نشان داده و مؤلفه مشارکت اقتصادی (۰.۳۱۶) بیشترین سهم را در این زمینه دارد.