آسیاگرایی در سیاست خارجی ترکیه در دوره اردوغان: موازنه امنیتی یا دیپلماسی اقتصادی؟

نویسندگان

1 دانشیار روابط بین الملل، گروه علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

doi
10.22054/qpss.2025.83814.3546
چکیده

سیاست خارجی ترکیه در راستای تحقق استقلال استراتژیک، آسیا را به‌مثابه فرصتی برای بهره‌مندی از مزیت‌های اقتصادی و ایفای نقش نوین امنیتی می‌بیند. این مقاله با طرح این پرسش که اتخاذ سیاست آسیاگرایی در سیاست خارجی ترکیه در دوره اردوغان، تحت تأثیر موازنه امنیتی صورت گرفته یا از ضرورت‌های دیپلماسی اقتصادی متأثر شده است؟ معتقد است که ادراک رهبران ترکیه از نظم بین‌المللی در حال گذار در ابتدا موجب شد جذابیت‌های اقتصادی، محرک اصلی حرکت آسیایی این کشور باشد، اما با گسترش پیوندهای ترکیه با آسیا؛ حفظ منافع و پاسخ به بلندپروازی‌های امنیتی بر انگیزه‌های اقتصادی غلبه کرده و در بلندمدت نقش پررنگ‌تری در این جهت‌گیری ایفا خواهد کرد. این مقاله در ابتدا با نگاهی نظری، تحولات سیستمی ناظر بر ظهور آسیا را برجسته می‌کند، سپس این تحولات را از منظر متغیر میانجی یعنی ادراک رهبران ترکیه بررسی کرده و در نهایت با تلفیق عنصر سیستمی و متغیر میانجی تلاش می‌کند ملاحظات امنیتی و اقتصادی ترکیه را در جهت‌گیری آسیایی‌ شفاف سازد. یافته‌ها نشان می‌دهند که سیاست آسیاگرایی ترکیه نمونه‌ای از تعامل میان فرصت‌های اقتصادی و ضرورت‌های امنیتی است و اهمیت تحلیل ترکیبی ساختار- رهبری در فهم تحولات سیاست خارجی کشورهای در حال توسعه و متوسط را برجسته می‌سازد.