سیاست ترکیه در قبال آوارگان سوری: بازاندیشی مفهوم پناهندگی و مهماننوازی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری روابط بینالملل دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 استاد گروه علوم سیاسی و روابط بینالملل دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
doi
10.22054/qpss.2026.89916.3717چکیده
بحران سوریه یکی از بزرگترین موجهای دیاسپورا در دهههای اخیر را رقم زده است. ترکیه از ابتدای بحران، چند میلیون آواره سوری را در خاک خود پذیرفت اما از اصطلاح «مهمان» به جای «پناهنده» برای توصیف این گروه استفاده و وضعیت آنان را در قالب «حمایت موقت» تعریف کرد. این نامگذاری با وجود عضویت ترکیه در کنوانسیون ۱۹۵۱ و پروتکل ۱۹۶۷، یک تناقض مفهومی و حقوقی میان تعهدات بینالمللی و سیاستهای داخلی ایجاد کرده است. این پژوهش با اتخاذ رویکردی انتقادی و با تکیه بر مفهوم مهماننوازی ژاک دریدا، به تحلیل چرایی تغییر رویکرد و نامگذاری آوارگان سوری در اسناد و گفتمان رسمی ترکیه پرداخته است. این پژوهش نشان میدهد که عوامل سیاسی و اقتصادی، مهمترین محرکهای این تغییر رویکرد تلقی میشوند. یافتههای تحقیق بیانگر آن است که استفاده از مفهوم مهمان، ابزاری سیاسی برای دور زدن تعهدات حقوقی، مدیریت افکار عمومی و حفظ انعطاف دولت در تعیین سیاست بازگشت بوده و در نهایت با تغییرات سیاسی داخلی ترکیه، به سمت محدودسازی حقوق آوارگان و تأکید بر بازگشت آنان حرکت کرده است. این پژوهش نشان میدهد که نامگذاری صرفاً یک امر زبانی نیست، بلکه بخشی از سازوکار قدرت در مدیریت دیاسپورا و کنترل «دیگری» در نظام دولت ـ ملت معاصر است.
