تحلیل نهادی بانکداری بدون ربا با استفاده از مدل چهارسطح ویلیامسون
نویسندگان
1 دانشگاه علوم پزشکی تهران
doi
10.22034/fe6.2021.100122چکیده
اقتصاد نهادگرا که در راستای ضعفها و نا رساییهای اقتصاد جریان اصلی شکلگرفت، پارادایم جدیدی را به علم اقتصاد عرضه میکند. با استفاده از چارچوب تحلیلی اقتصاد نهادگرا میتوان از زاویهای جدید به واقعیت نگاه کرد و از حقایق جدیدی پرده برداشت. از آنجایی که اولیور ویلیامسون جامعترین دستهبندی را از اقتصاد نهادگرا ارائه کرده است در این تحقیق از مدل ویلیامسون [1] استفاده گردیده است. بانکداری بدون ربا در راستای ممنوعیت ربا در اسلام و حذف نرخ بهره از نظام بانکی شکل گرفت؛ اما با گذشت چندین دهه آن هدف اصلی (حذف بهره از نظام بانکی) تا کنون محقق نشده است و تا تحقق آن نیز فاصلهای زیادی وجود دارد؛ زیرا بانکداری بدون ربا در عمل با بانکداری ربوی فرق چندانی ندارد. سوالی که مطرح میشود این است که چرا بانکداری بدون ربا موفق به حذف بهره از نظام بانکی نشده است و در عمل شبیه بانکداری ربوی است؟ بهنظر میرسد بستر فرهنگی یا محیط نهادی تأثیر زیادی در عملکرد سازمانها و ساختارهای اجرایی دارد. بسترفرهنگی متشکل از فرهنگ، ایدئولوژی، باورها و ارزشها کارایی حقوق مالکیت را تعیین میکند. حقوق مالکیت نیز کارایی ساختارهای اجرایی و راهبری را تعیین میکند. ممنوعیت ربا در اسلام بهعنوان یک نهاد غیررسمی موجبات شکلگیری نهاد رسمی قانون عملیات بانکی بدون ربا را فراهم میکند و این قانون در قالب ساختار اجرایی بانکداری بدون ربا عملیاتی میشود. اما از آنجاییکه نظام اقتصاد سرمایهداری برمبنای نرخ بهره شکل گرفته است و نرخ بهره از نظام بانکی قابل حذف نیست؛ لذا عقود و قراردادهای اسلامی در قالب بانکداری ربوی قابل اجرا نیست و باید سازوکاری متناسب با ماهیت این قراردادها طراحی شود.
