فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مجازات حدی، مجازاتی است که نوع و میزان آن در شرع تعیین شده و در قرآن و روایات بر اهمیت و فواید اجرای آن تأکید گردیده است. با وجود این، اثبات جرایم حدی بسیار دشوار و محدود بوده و بزرگان دین بر چشم‌پوشی و جلوگیری از اثبات آن تأکید کرده‌اند. حتی در صورت اثبات نیز موانعی وجود دارد که اجرای حد را با دشواری مواجه می‌سازد. در واقع، شارع با تعیین مجازات‌های سنگین، عظمت ارزش‌های اساسی را نشان داده تا بازدارندگی ایجاد کند، اما هم‌زمان با نگاه اصلاحی، راه‌های اثبات و اجرای مکرر حدود را محدود کرده است. مسأله اصلی این پژوهش بررسی عوامل سقوط مجازات حدی در فقه امامی و حنفی بوده است و از این منظر تحلیل گردیده که چه شرایط و عواملی موجب سقوط مجازات مستوجب حد می‌گردد. روش تحقیق کتابخانه‌ای و به شیوه توصیفی–تحلیلی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که براساس فقه امامی و حنفی عوامل متعددی در سقوط مجازات حدی نقش دارند. در عین حال، میان دو مذهب اشتراکاتی کلی مانند قابل اسقاط دانستن مجازات و امکان تأخیر در اجرای آن وجود دارد، اما در جزئیات و مصادیق جرایم حدود تفاوت‌های قابل توجهی مشاهده می‌شود. از مهم‌ترین عوامل سقوط مجازات در فقه امامی می‌توان به قاعده درء، توبه، جنون، اضطرار، اجبار و اکراه اشاره کرد. در فقه حنفی نیز عفو و توبه، رجوع گواهان از شهادت خود و رجوع اقرارکننده از اقرار خویش از جمله عوامل اصلی سقوط مجازات حدی محسوب می‌شوند. این نتایج بیانگر آن است که هرچند دو مذهب در برخی موارد مانند توبه اشتراک دارند، اما در سایر موارد تفاوت‌های بنیادین وجود دارد.