تمهیدات فلسفی نظم سیاسی ضد استبدادی در اندیشه علامه طباطبایی

نویسندگان

1 استادیار گروه معارف دانشکده الهیات دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی مجتمع آموزش عالی شهید محلاتی، قم، ایران

doi
10.22054/qpss.2025.78717.3388
چکیده

فرایند مردمی‌سازی نظام‌های سیاسی در یک سده اخیر، یکی از مهمترین موضوعات در جهان اندیشه بوده است. به همین جهت اندیشمندان متعددی در پی تمهید فلسفی چنین نظمی در جوامع خود برآمده‌اند تا از این منظر پایه‌های مستحکمی جهت توسعه تفکر ضد استبدادی فراهم آورند. چنین کوششی اما در میان اندیشمندان مسلمان کمتر انجام شده و شاید تلاش‌های علامه طباطبایی یکی از معدود کارهای انجام شده در این راستا است. پژوهش پیش‌رو حول این پرسش سامان یافته که رویکرد فلسفی علامه طباطبایی چگونه به تمهیدات لازم برای توسعه تفکر ضد استبدادی می‌انجامد؟ هدف این پژوهش که با روش تحلیل محتوا و با رویکرد کیفی انجام شده، ارائه چارچوبی فلسفی برای توسعه فرایند مردم‌سالاری در جوامع اسلامی مبتنی بر آرای علامه طباطبایی است. داده‌های پژوهش بر این نکته تاکید دارد که فلسفه سیاسی علامه با تاکید بر مقوله اعتباریات، به مفهوم دولت تاسیسی انجامیده و از این گذرگاه به تمهید فلسفی نظم سیاسی ضد استبدادی در جوامع اسلامی نائل آمده است.