حکم فقهی و حقوقی خیار صغیر بعد از بلوغ

نویسندگان

1 دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

2 دانشگاه علوم پزشکی ایران

doi
10.22034/jf8.2026.100798
چکیده

نقش خانواده در تأمین امنیت و سلامت جامعه از اهمیت زیادی برخوردار است. از این‌رو، اسلام با هدف تأمین سلامت و سعادت جامعه، شرایطی را برای تشکیل خانواده و انعقاد عقد ازدواج تعیین کرده تا از این طریق ضامن سلامت جامعه باشد. از جملۀ شرایط حاکم بر ازدواج، ولایت پدر و جد پدری بر ازدواج صغیر و صغیره با رعایت مصلحت مُولّی‌علیه است. مسألۀ اصلی این پژوهش، بررسی حق خیار یا فسخ نکاح برای صغاری است که پیش از بلوغ توسط ولیّ خود (پدر یا جد پدری) به ازدواج دیگری درآمده‌اند و اکنون پس از رسیدن به بلوغ، نسبت به آن عقد، مدعی داشتن حق فسخ هستند. این پژوهش با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، ضمن بررسی مفهوم و قلمرو ولایت پدر و جد پدری در نکاح صغیر و صغیره، به تحلیل و نقد دیدگاه‌های گوناگون فقهای امامیه در این زمینه و نیز تطبیق آن با قانون مدنی افغانستان می‌پردازد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که در فقه امامیه، مشهور فقها عقد فضولی ولیّ را برای صغیر و صغیره لازم‌الرعایه می‌دانند و پس از بلوغ، حقی برای فسخ از سوی آنان قائل نیستند. با این‌حال، دیدگاه‌های دیگری نیز وجود دارد که قائل به تفکیک میان پسر و دختر شده و برای پسر پس از بلوغ، حق خیار قائل‌اند. قانون مدنی افغانستان نیز با تأثیرپذیری از دیدگاه‌های فقهی، عقد نکاح افراد کمتر از سن بلوغ (پانزده سال) را به‌طور مطلق جایز ندانسته و در عمل راه را بر طرح چنین دعوایی بسته است. در نهایت، به‌نظر می‌رسد نظریۀ عدم ثبوت خیار برای صغیر و صغیره، با توجه به ادلۀ محکم و پشتوانۀ فقهی قوی، دیدگاه برتر و قابل‌دفاع‌تری است.

کلیدواژه‌ها