معرفتشناسی انگاره سنتگرایان از سنت؛ امکان یا امتناع تلفیق سنت و تجدد
نویسندگان
1 دانشیار علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری اندیشه سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
doi
10.22054/qpss.2023.72783.3201چکیده
اغلب منازعات سیاسی در ایران معاصر ذیل مواجهه سنت و تجدد قابل تبیین است. راهحل سنتگرایانی مانند احمد فردید، رضا داوری (در دوره اول فکریاش) و سید حسین نصر برای حل معادله سنت و تجدد، دفاع همهجانبه از سنت و نفی تجدد است. در ادبیات پژوهشی درباره سنتگرایان کمتر به مبانی و بیشتر به آرا و نتایج ایشان توجه شده است. هدف مقاله بررسی یکی از مبادی ایشان یعنی معرفتشناسی و پیامدهای آن است. برای تحقق این هدف از روش «مبنای رأی» استفاده شده است. پرسش این است که سنتگرایان مذکور بر چه مبنای معرفتشناسانهای با تجدد مخالفت میکنند. با استفاده از دو مفهوم کل و مجموعه مشاهده میشود که اگر سنت چونان کلِ ثابت انگاشته شود، تلفیق سنت و تجدد امری محال خواهد بود. اما اگر به صورت مجموعه درک شود، بطوریکه بتوان جزئی را به آن افزود یا از آن کاست، تلفیق سنت و تجدد به درجاتی ممکن خواهد بود. نتیجه اینکه سنتگرایان، سنت (و مقابل آن تجدد) را کل انگاشتهاند نه مجموعه و چون این کل نزد ایشان ثابت است، خواهان رفع کامل نظام تجدد و برقراری تمام نظام سنت میشوند. هرچند نصر مجالی اندک ولو مشروط برای تلفیق سنت و تجدد فراهم میکند.
