بررسی انگاره‌های بینامتنی در گونه گفتاری پدیدارساز؛ با تمرکز بر وضعیت انقلابی 57-1356

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم سیاسی، پژوهشکده اندیشه سیاسی انقلاب و تمدن اسلامی، تهران، ایران

doi
10.22054/qpss.2023.64537.2948
چکیده

انقلاب اسلامی، محمل بروز و ظهور گونه‌های مختلفی از گفتارهای سیاسی با کارکردهای متفاوت بود. یکی از گونه‌های رایج که در وضعیت انقلابی و با هدف مشروعیت‌زدایی از رژیم حاکم شکل گرفت، «پدیدارسازی» بود که بر خیانت‌های صورت گرفته از سوی رژیم پهلوی در حق آرمان‌های اصیل و ملی نظیر عدالت، اسلام، آزادی و قانون تأکید می‌نمود. هدف این مقاله‌ بررسی وجوه بینامتنی این‌گونه‌ گفتاری است و تلاش می‌شود ضمن شناسایی مهم‌ترین ویژگی‌های این گونه‌ گفتاری، موارد مشابه آن در طول تاریخ تشیع مورد بررسی قرار گیرد و از رهگذر این شناسایی، ریشه‌ تاریخی آن بررسی گردد. به‌عبارتی در چه دوره‌های تاریخی و در چه شرایط اجتماعی و از سوی چه خطیبانی این گونه‌ گفتاری نضج گرفته است تا به دوره‌ انقلاب اسلامی رسیده است؟ با استفاده از الگوهای تحلیل انتقادی گفتمان و از طریق کاوش در متون دوره‌های متفاوت تاریخی مشخص شد که پدیدارسازی بروز یافته در دوره‌ انقلاب، مابه ازای تاریخی در دوره‌ معاصر و صدر اسلام دارد و در هنگامه‌ بی‌ثباتی سیاسی، رهبران دینی از استدلال‌های مشابه علیه حکام جور زمان بهره برده‌اند.