فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش حاضر به بررسی رابطه بین مشخصه­ های آوایی و واجی واکه­ های ساده زبان فارسی و واقعه­ های عصب­ شناختی متناظر با آن در دستگاه شناختی بشر می­ پردازد. بدین منظور با طراحی آزمایشی تجربی، از 20 نفر از گویشوران زبان فارسی خواسته شد تا به توالی­ هایی از واکه­ های ساده زبان فارسی با ترتیب تصادفی گوش کنند و همزمان پاسخ دستگاه عصبی آنان به شنیدن این واکه­ ها با استفاده از روش الکتروانسفالوگرافی ثبت شد. سپس با استخراج پتانسیل­ های وابسته به رخداد متناظر با پردازش هر واکه در قشر شنوایی اولیه مغز آنان، ویژگی­ ها و مشخصات این واکنش­ ها و نسبت آنان از یک سو با برجستگی­ های پنجره طیفی سیگنال صوتی (F1, F2 و F2-F1) و از سوی دیگر با مشخصه­ های ممیز واجی محل تولید و ارتفاع زبان بررسی شد. در این بررسی­ها مشخص شد قرار گرفتن در معرض هر یک از محرک­ های مورد استفاده در این آزمایش دستکم در دو مرحله پاسخ عصبی برجسته ­ای تولید می­کند که هر دو، هم با مشخصات طیفی­-زمانی محرک و هم با مشخصه­ های انتزاعی-مقوله­ ای واکه­ ها همبستگی آماری دارند. نتایج این پژوهش تاییدی بر این فرضیه است که فرآیند تفکیک ادراکی واکه ­ها از یکدیگر حاصل روندی تدریجی از نشان­گذاری بر اساس برجستگی­ های صوت­ شناختی تا مقوله­ بندی مشخصات واجی است که در مرحله اول در دو نیمکره مغز به صورت متقارن انجام می­شود و با برجستگی­ های صوت­ شناختی نسبت به مشخصه­ های واجی همبستگی بالاتری دارد، اما در مرحله دوم بار اصلی پردازش به نیمکره چپ منتقل شده و ویژگی­ های پاسخ عصبی به هر واکه در این مرحله مطابقت بالاتری با مشخصه­ های واجی نشان می­دهند. بدین­ ترتیب برجسته­ ترین ماحصل این پژوهش دست­یابی به نقشه «زمان­ نواختی» پردازش عصبی واکه­ های زبان فارسی و حوزه ادراکی مشخصه محل تولید واکه در دستگاه شنوایی گویشوران این زبان است. هرچند توان تفکیک اندازه­ گیری انجام شده در این آزمایش برای بیرون آوردن همبسته عصبی پردازش مشخصه ارتفاع زبان از زیر سایه اثر بزرگ­ تر مشخصه محل تولید کافی به نظر نمی­ رسد.