پوپولیسم و سیاست در ایران پس از انقلاب؛ تحلیل محتوای گفتارهای رؤسای جمهور از 1368 تا 1395

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 دانشیار علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

3 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

doi
10.22054/qpss.2022.66333.3002
چکیده

حضور مردم در انقلاب 1357 مُهر خود را بر سرشت حکومت برآمده از آن باقی گذاشت. مقامات سیاسی جمهوری اسلامی در طی چهار دهه، همواره بر حضور توده‌ها تأکید کرده و کوشیده‌اند نشان دهند که رویکردها و سیاست‌های اتخاذی آن­ها تماماً در جهت خدمت به مردم بوده ­است. بنابراین دولت‌های بعد از انقلاب را از برخی لحاظ می‌توان دولتی پوپولیستی و مقامات آن را پوپولیست نامید. گرایش‌های پوپولیستی این مقامات ربط چندانی به گرایش‌های اقتصادی و سیاسی آنها نداشته؛ به‌طوری که خصیصه‌های مورد اشاره در میان تمامی جریان‌ها خود را نشان داده است. این مقاله با روش تحلیل محتوای کیفی و انتخاب شش سخنرانی هم‌وزن (از نظر مناسبت) از هر یک از رؤسای جمهور از سال 1368 تا 1395، ابتدا مولفه‌ها و شاخص‌های پوپولیسم در ابعاد مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را شناسایی و کدگذاری کرده و سپس میزان شاخص‌های پوپولیستی را در هریک از آن‌ها نشان داده و تحلیل محتوا ‌می‌نماید. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در مقام هم‌سنجی، بیشترین مؤلفه‌های مرتبط با پوپولیسم به ترتیب در گفتار احمدی‌نژاد، روحانی، هاشمی و خاتمی و بیشترین کدها به ترتیب در احمدی‌نژاد، روحانی، خاتمی و هاشمی نمود یافته است.