پیامدهای اجتماعی زلزله بم در روستاهای آسیب دیده

نویسندگان
doi
چکیده

در این پژوهش، پس از ارزیابی مشارکتی مدیریت بحران در روستای آسیب­دیده خواجه عسگر به بررسی پیمایشی پیامدها و فرآیندهای مدیریت بحران در روستاهای آسیب­دیده پرداخته شد. نتایج پژوهش، علاوه بر بطلان تصورات شکل­یافته در مورد قربانیان به­ویژه ناتوانی­ها، انتظارات، نقش­ها، دلواپسی­ها و انفعال­گرایی­ها، نمایانگر کارآمدی و توانمندی شبکه­های هنجاری روابط اجتماعی به­ویژه شبکه خویشاوندی در مدیریت محلی و همچنین، مؤید نقش فعالانه مردم و شبکه­های محلی در مواردی همچون مراحل نجات، امداد، سامان­دهی اولیه، آواربرداری، تأمین نیازهای اولیه، هدایت کمک­ها، کمک­رسانی به نیازمندان ناتوان، توزیع متناسب و مناسب اقلام ، و به­خصوص نظارت بود. البته به­رغم توانایی­ها و کارآمدی مردم و اجتماعات محلی، میزان مشارکت آنها در مرحله بازسازی خانه­های روستایی بسیار پایین بود، زیرا تصمیم­گیری­ها و مدیریت بر مبنای پیش­انگاشت ناتوانی آسیب­دیدگان دنبال می­شد؛ و بدین ترتیب، غفلت و استفاده بسیار ناچیز از استعدادها و توانمندی‌های انسانی و محیطی به افزایش نجومی هزینه­ها و رشد برخی آسیب­های اجتماعی مانند اعتیاد، سرقت و قاچاق انجامیده است. همچنین، غیاب مهندسی اجتماعی  و فنی محوری موجب تغییر کاربری مساکن بازسازی شده و نابودی بسیاری از مظاهر بدیع و تنوعات معماری روستایی شده و بی­توجهی به ماهیت اعتماد اجتماعی، با سازوکار محلی خاص آن در جامعه روستایی و اتکای آن بر فرهنگ بومی و آشنای خویشاوندی، و نیز چسبندگی مالکیت، ثروت و معیشت موجب افزایش تعارضات اجتماعی و هنجاری در ساختار اجتماعی شده است.