پیامدهای دوگانگی نقش مادری-معلمی از دیدگاه فرزندان: یک مطالعۀ پدیدارشناسانه

نویسندگان

1 گروه مشاوره، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی ، دانشگاه تهران، تهران، ایران.‏

2 دانشیار، گروه مشاوره، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی ، دانشگاه تهران، تهران، ایران. ‏

3 گروه مشاوره، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی ، دانشگاه تهران، تهران، ایران.‏

4 گروه مشاوره، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی ، دانشگاه تهران، تهران، ایران.‏

doi
10.22059/japr.2026.384548.645047
چکیده

پژوهش حاضر با هدف واکاوی پیامدهای دوگانگی نقش مادری-معلمی از دیدگاه فرزندان انجام گرفت. روش پژوهش کیفی و از نوع پدیدارشناسی بود. جامعۀ آماری مطالعه شامل دختران و پسران 12 تا 20 سالۀ ساکن در شهر تهران و شهرستان بناب در سال 1403 بود و درمجموع ۱۲ نفر (۸ دختر و ۴ پسر) به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. به‌منظور جمع‌آوری اطلاعات از مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته استفاده شد. داده‌ها با تحلیل پدیدارشناسی کلایزی بررسی شدند و درنهایت 82 کد اولیه، 8 مضمون فرعی و 2 مضمون اصلی استخراج شد. مضمون اصلی پیامدهای ارتباطی، خود شامل چهار مضمون فرعی بود که شامل تجربۀ کارآمد فرزند در ارتباط با همکلاسی‌ها، چالش‌های ارتباطی با همکلاسی‌ها، چالش‌های ارتباطی با مادر و جایگاه مثبت فرزند در مدرسه می‌شود. دو مضمون فرعی پیامدهای عاطفی نیز عبارت بود از: تجربۀ احساسات مثبت فرزند از تدریس مادر و تجربۀ احساسات منفی فرزند از تدریس مادر. نتایج نشان داد در سیستم آموزش و پرورش، مادرانی وجود دارند که هم‌زمان نقش معلمی را در کلاس درس برعهده دارند. تجربۀ زیستۀ ناشی از این دوگانگی آثار مثبت و منفی بر فرزندان داشته است. این مطالعه به مادرانی که در مقطع ابتدایی معلم فرزندانشان هستند و همچنین مدیران و سیاست‌گذاران حوزۀ آموزش و پرورش کمک می‌کند تا سیاست‌ها و برنامه‌های مناسبی برای حمایت از مادران و معلمان در زندگی فرزندان ارائه دهند.