ذهنآگاهی در تعلیم و تربیت: نیاز به فهم درست یک سازه اثربخش
نویسندگان
1 استادیار روانشناسی تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سلمان فارسی کازرون، کازرون، ایران.
doi
چکیده
پژوهشهایی که در سالهای اخیر بهموضوع ذهنآگاهی پرداخته، تنها به تکرار اثربخشی مثبت آموزشهای مبتنی بر ذهنآگاهی بر سازههای مختلف زندگی حرفهای و شخصی معلمان توجه نموده و مبنای سودمندی این آموزشها را مغفول گذارده است. بهعلاوه، در این پژوهشها به چالشهای نظری و عملی که درخصوص مبحث ذهنآگاهی در تعلیم و تربیت در دهه گذشته مطرح گردیده نیز توجهی نشده است. هدف از مقاله حاضر پاسخ به پرسشهایی است که در رابطه با این چالشها مطرح میگردند. این مقاله از نوع پژوهشهای توصیفی-تحلیلی است و در دو بخش الف- مبنای سودمندی ذهنآگاهی برای معلمان و ب-چالشهای موجود در بحث ذهنآگاهی برای معلمان تدوین یافته است. در بخش نخست، مبنای عصبشناختی تمرینهای ذهنآگاهی مورد توجه قرار گرفته است؛ در بخش دوم نیز علاوه بر چالشهای معمول پیرامون ذهنآگاهی به مفهوم ذهنآگاهیتجاری و تهدید آن برای قلمروی تعلیم و تربیت توجه شده است. چنانکه در متن مقاله نیز مطرح شده، مهمترین ضعف این نسخه ذهنآگاهی، نادیده انگاشتن مبنای هستیشناختی و غایت اخلاقی در تربیت یک شخصیت بهواقع ذهنآگاه است. در ادامه نیز تمایز میان دو مفهوم ذهنآگاهی غلیظ و ذهنآگاهی رقیق، بهعنوان نخستین گام برای مواجهه با چالشهای ذهنآگاهی در حوزه تعلیم و تربیت مطرح شده است. در نهایت نیز خاطرنشان میگردد که پژوهشهای آتی بهطور ضروری بایستی از تکرار صرف موضوع اثربخشی ذهنآگاهی بر دانشآموزان و معلمان دست کشیده و به چالشهای جدید درخصوص ذهنآگاهی در تعلیم و تربیت توجه نمایند. بهویژه بایستی به خاطر سپرد که غایت ذهنآگاهی در دستیابی به شخصیتی است که از ویژگی شفقت به خود و دیگران برخوردار باشد.
