تنوع ترکیب اسانس در برخی جمعیت‌های Anthemis haussknechtii Boiss. & Reut. شمال غرب ایران: ترکیب شیمیایی و فعالیت ضدباکتریایی

نویسندگان

1 گروه فارماکولوژی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران

2 دانشگاه بوعلی سینا همدان

doi
10.22034/jpr.2026.8760.3439
چکیده

گیاه Anthemis haussknechtii Boiss. & Reut. از تیره کاسنیان گیاهی بوته‌ای و چند ساله است که عموماً در ارمنستان، ایران و آناتولی میانی پراکنش دارد. این گونه به طور سنتی در داروها مورد استفاده قرار ‌گرفته است. هدف این پژوهش بررسی ترکیب شیمیایی و فعالیت ضد باکتریایی اسانس‌های برخی از جمعیت‌های Anthemis haussknechtii در شمال غرب و غرب ایران است. اسانس با روش تقطیر با آب از چهار جمعیت مناطق مختلف استان‌های آذربایجان غربی و همدان تهیه شد و با کروماتوگرافی گازی-طیف‌سنجی جرمی (GC-MS ) تجزیه و تحلیل شد. فعالیت ضد باکتریایی اسانس‌ها باکتریها با استفاده از تعیین MIC و روش انتشار در آگار-ژل بررسی شد. بر اساس نتایج به دست آمد چهارده ترکیب به عنوان اجزای اصلی اسانس‌ها شناسایی شدند و فراوان‌ترین ترکیبات عبارتند از ۱،۸-سینئول، کامفور، آلفا-توجون، کامفن، بتا-توجون و پارا-سیمن. اسانس جمعیت شماره ۱ بیشترین فعالیت را علیه Escherichia coli, Enterobacter aerogenes, Serratia marcescens و Staphylococcus aureus نشان داد، اما بیشترین فعالیت علیه St. saprophyticus, Bacillus megaterium و B. cereus در جمعیت شماره 3 و برای Citrobacter amalonaficus در جمعیت شماره 4 مشاهده شد. مقادیر MIC اسانس‌ها از ۶ میکروگرم بر میلی‌لیتر علیه باسیلوس مگاتریوم تا ۱۲ میکروگرم بر میلی‌لیتر علیه سیتروباکتر آمالونافیکوس متغیر بود. این مطالعه وجود ترکیب شیمیایی ۱،۸-سینئول/کامفور/کامفن در گونه A. haussknechtii را نشان می‌دهد، اما تنوع شیمیایی قابل توجهی نیز بین جمعیت‌های مورد مطالعه وجود دارد. یافته‌ها نشان داد که اسانس های مورد مطالعه فعالیت ضدباکتریایی خوبی دارند و بنابراین می‌توانند به عنوان محصولات بهداشتی طبیعی مورد استفاده قرار گیرند.