واکاوی مفهوم مقیاس و تبیین آن در ژئومرفولوژی

نویسندگان

1 استادیار ژئومرفولوژی، گروه جغرافیا، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

doi
10.22059/jphgr.2021.301182.1007506
چکیده

در ژئومرفولوژی مباحث بنیادین متعددی مطرح است؛ از جملة این مباحث می‌توان به مقیاس اشاره کرد. بین چشم‏اندازها و اجزای فرم‌های تشکیل‌دهندة آن روابط خاصی وجود دارد که بر نوعی پیوستگی مقیاسی حکایت می‌کند. این قواعد و روابط مقیاسی نه‌تنها در سطح چشم‌اندازها، بلکه در سطح لندفرم‌ها نیز حاکم است و، به دلیل پیچیدگی‌های این مفهوم در مطالعات ژئومرفیک، کمتر به آن توجه شده است؛ حال آنکه صحت و دقت بسیاری از مفاهیم ژئومرفیک در گرو دانستن چنین مفاهیمی است. در این مقاله سعی شده است با تحلیل متن نوشته‏های هفت تن از محققان ژئومرفولوژی یعنی دورن ‏کامپ‏[1]، هَک[2]، روسگون[3]‏، اوانز و مکلین‏[4]،تورکات[5]، مندلبرت[6]‏، و گلی مختاری در این زمینه مفاهیم مختلف مقیاس چون مقیاس ویژه[7]، یونی‏‏ورسالیتی[8]، ثبات مقیاس[9]، ژئوآلومتری‏[10]، فراکتال[11] یا بدون مقیاس، مقیاس در حوزة سلسله‌مراتبی تبیین شود. روش فوق متکی به تعاریف این محققان از مقیاس نبوده است، بلکه کالبدشکافی کارهای تجربی آن‌ها به طرح مفاهیم جدیدی در حوزة مقیاس منجر شده که از بطن نوشته‌ها و متدهای به‌کارگرفتة آن‌ها مستخرج شده است. نتایج حاصل از این تحقیق نشان می‌دهد که [1]. Doornkamp [2]. Hack [3]. Rosgon [4]. Evans and McClean [5]. Turcott [6]. Mendelbort [7]. Scale-Specific [8]. Universality [9]. Scale Invariance [10]. Geo allometry [11]. Fractal