خوانش پدیدارشناسانة "خانه" در رمان هم‌نوایی شبانة ارکستر چوب‌ها بر پایة بوطیقای فضای گاستون باشلار

نویسندگان

1 گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند

2 گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند

3 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، خراسان جنوبی، ایران.

doi
10.22080/rjls.2025.28164.1519
چکیده

فضا و مکان دغدغة بنیادین در ادبیات نوین به شمار می‌رود و بازتاب متعدد آن در آثار ادبی نشان دهندة نیاز نویسنده به فضای بیرون و جهان خارج است در این میان باشلار در کتاب بوطیقای فضا به بررسی ویژگی‌های پدیدارشناسانة خانه، به عنوان نخستین و مهمترین فضای تجربة شدة انسان پرداخته است. این جستار با هدف تحلیل پدیدارشناسانة فضای خانه در رمان همنوایی شبانه ارکستر چوب‌ها نوشتة رضا قاسمی و با تکیه بر نظرات گاستون باشلار به بررسی چگونگی ارتباط میان بخش‌های مختلف خانه و نشان دادن کارکردهای تخیّلی-عاطفی آن‌ها در رمان یادشده می پردازد؛ پژوهش حاضر در نهایت به دنبال پاسخ گفتن به چگونگی کارکرد خانه و اجزای آن در بروز عواطف، احساسات و تخیّلات انسان در رمان هم نوایی شبانة ارکستر چوب‌ها است. پژوهش نشان می دهد که خانه همان فضای سوّم یا آستانه‌ای است که سوژة مهاجر در آن زیست دوگانه و هویت دورگه دارد؛ خانه در مؤلفه‌های متعددی چون فرهنگ، هویّت، عاطفه و احساسات و... نقشی محوری ایفا نموده است؛ در حقیقت می‌توان چنین گفت که در رمان مورد مطالعه تعامل انسان و خانه به بروز نیازها، تعلّقات روحی و فکری، هویّت‌یابی و مواردی از این دست منجر شده است.