شناسایی ملاک‌ها و نشانگرهای مرتبط با کاهش بهزیستی روان‌شناختی زنان بی‌خانمان: یک پژوهش مروری نظام‌مند

نویسندگان

1 گروه مشاوره، پردیس بین‌المللی ارس، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 گروه مشاوره، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 گروه روان‌شناسی، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

4 گروه روش‌ها و برنامه‌های درسی و آموزشی، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22059/japr.2025.382521.645014
چکیده

پژوهش مروری حاضر با هدف شناسایی ملاک‌ها و نشانگرهای مرتبط با کاهش بهزیستی روان‌شناختی زنان بی‌خانمان انجام گرفت. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و به‌لحاظ گردآوری داده‌ها مرور نظام‌مند بود. با استفاده از جست‌وجوی کلیدواژه‌های تخصصی زنان بی‌خانمان، سلامت روان‌شناختی در زنان بی‌خانمان، آسیب‌های روان‌شناختی در زنان بی‌خانمان در پایگاه‌های داخلی و خارجی شامل Elsevier، Scopus، Web of Science، SID، Magiran و Sage در سال‌های 2012 تا 2024 در اسناد مورد نظر بررسی شد. پس از جستجوی کلیدواژه‌ها مشخص شد جامعۀ آماری آن 101 مقالۀ فارسی و انگلیسی است. پس از حذف مقالاتی که ارتباطی با اهداف پژوهش نداشتند، با توجه به روش برنامۀ مهارت‌های ارزیابی حیاتی، 33 سند براساس ملاک‌های سنجش کیفیت به بررسی نهایی این پژوهش راه یافتند. برای تحلیل داده‌ها، از روش تحلیل مضمون شش‌مرحله‌ای براون و کلارک (2006) استفاده شد. یافته‌ها نشان داد به‌صورت کلی ویژگی‌های جسمانی منفی و بیماری‌های مربوط، مشکلات روان‌شناختی، اعتیاد و مصرف موادمخدر و مشکلات هیجانی شیوع بیشتری در این گروه دارد. همچنین براساس یافته‌ها 42 نشانگر شامل هشت ملاک سبک‌های دلبستگی، روابط خانوادگی، ویژگی‌های شخصیتی، بی‌معنایی، تروما، مشکلات فیزیولوژیک، محرک‌های محیطی و مشکلات روان‌شناختی پیش‌بینی‌کنندۀ بهزیستی روان‌شناختی ضعیف در زنان بی‌خانمان بودند. براساس یافته‌ها می‌توان گفت بی‌خانمانی پدیده‌ای است که از محرک‌های منفی در زندگی خانوادگی و اجتماعی فرد تأثیر می‌پذیرد.