زنانه‌نویسی جنگ: تحلیل مضامین روایت‌های ادبی-رسانه‌ای زنان از جنگ دوازده‌روزه

نویسندگان

1 دانشگاه تربیت مدرس

2 دانشگاه تربیت مدرس

doi
10.22059/jwdp.2026.411680.1008606
چکیده

جنگ تحمیلی دوازده‌روزه که با حملۀ رژیم صهیونیستی و مشارکت مستقیم دولت آمریکا در بامداد 23 خرداد 1404 آغاز شد، آثاری از مشارکت مردمی خلق کرد. این جنگ در سطح جامعه غافلگیرانه بود. بااین‌حال صحنه‌هایی را پدیدار ساخت که برخی از آن‌ها با قلم تاریخ شفاهی به ثبت رسیده‌اند. در این پژوهش هدف آن است که یادداشت‌های کوتاهی که جمعی از زنان نویسنده از تجربۀ زیستۀ زنان و خانواده‌هایشان در جنگ دوازده‌روزه به نگارش درآورده‌اند، بررسی شود. پس از گردآوری داده‌های اولیه به روش تحلیل مضمون کیفی، مضامین اولیه و ثانویۀ این یادداشت‌ها دسته‌بندی شدند. یادداشت‌ها منتشرشده از زنان نویسنده در پیام‌رسان‌های داخلی «بله» و «ایتا» بود. از تحلیل داده‌های اولیه، پنج مضمون ثانویه به‌دست آمد که عبارت‌اند از: «سوژۀ عاطفه‌محور»، «تاریخ‌نگاری تحلیلی زنانه»، «نقش‌آفرینی آگاهانه»، «هزینۀ خانوادگی برای وطن» و «مسئولیت‌پذیری اجتماعی-ملی». نتیجۀ پژوهش بیانگر سوژۀ فعالانه و چندوجهی زنان ایرانی در خلال جنگ دوازده‌روزه بود. در عمدۀ یادداشت‌های نگارش‌شده، زنان ایرانی در جنگ دوازده‌روزه، نه به‌عنوان یک ابژۀ قربانی‌شده، بلکه سوژه‌ای با عاملیت چندوجهی روایت شده‌اند. یافته‌ها بر این اصل تأکید داشت که عاملیت زنان ایرانی در راستای تقابل با سلطۀ دشمن بود. جدال اصلی زنان ایرانی با دشمن مهاجم، نه صرفاً برای حفظ تمامیت سرزمینی کشور، بلکه برای دفاع از استقلال انسان ایرانی در هویت دینی-ملی بروز پیدا کرد.