جنسیت و خانوادۀ ایرانی: راهبردهای زنانۀ نگهداشت زندگی خانوادگی
نویسندگان
1 دانشگاه تربیت مدرس
doi
10.22059/jwdp.2026.411180.1008605چکیده
حفظ زندگی خانوادگی همواره از مناظر گوناگون موضوع مطالعه بوده است. از جملۀ آنها راهبردهای زنانۀ نگهداشت خانواده مبتنی بر تجویزهای جنسیتی به زن در سه موقعیت زنانگی، همسرانگی و مادرانگی است. این نوشتار با هدف کشف این راهبردها، به روش نظریۀ دادهبنیاد و در گفتوگو با پانزده زن متأهل انجام شده است. مشارکتکنندگان طبق اصول نمونهگیری نظری انتخاب شدند و همگی دارای حداقل یک تجربۀ ازدواج، متأهل در زمان مصاحبه، شاغل و خانهدار، و مادر بودند و در شرایط خودگزارشی متفاوتی از رضایت قرار داشتند. مدت ازدواج آنان سه تا سی سال بوده است. تحلیل و بررسی متن گفتوگوها بیانگر آن است که راهبرد محوری زنان متأهل حذف خود به نفع زندگی خانوادگی است. این راهبرد محوری به سه زیرراهبرد دیگر، شامل راهبردهای برونفردی (تجویز ساختارها و نهادهای محافظ خانواده مانند دین و فرهنگ)، راهبردهای زنانه بهعنوان همسر (استفاده از ظرفیتهای همسرانگی) و راهبردهای معطوف و مربوط به مرد (اولویتبخشیدن به ترجیحات و درخواستهای شوهر) است. حذف خود به نفع زندگی به معنای چشمپوشی از هویت فردی و زنانگی در درجات لازم و اولویتبخشیدن به هویت همسری و مادری است. به این ترتیب زن تلاش میکند به همسر مطلوب شوهر و مادر ایدئال فرزندان تبدیل شود. زن-همسر-مادر، در این رویه زندگی خانوادگی را در معنای روابط همسرانۀ باکیفیت، جلب رضایت شوهر، مدیریت مناسبات والدین و فرزندان، بهویژه حفظ جایگاه پدر نزد آنان و مدیریت بحرانها پایدار نگاه میدارد.