جنسیت و خانوادۀ ایرانی: راهبرد‌های زنانۀ نگهداشت زندگی خانوادگی

نویسندگان

1 دانشگاه تربیت مدرس

doi
10.22059/jwdp.2026.411180.1008605
چکیده

حفظ زندگی خانوادگی همواره از مناظر گوناگون موضوع مطالعه بوده است. از جملۀ آن‌ها راهبرد‌های زنانۀ نگهداشت خانواده مبتنی بر تجویزهای جنسیتی به زن در سه موقعیت زنانگی، همسرانگی و مادرانگی است. این نوشتار با هدف کشف این راهبرد‌ها، به روش نظریۀ داده‌بنیاد و در گفت‌وگو با پانزده زن متأهل انجام شده است. مشارکت‌کنندگان طبق اصول نمونه‌گیری نظری انتخاب شدند و همگی دارای حداقل یک تجربۀ ازدواج، متأهل در زمان مصاحبه، شاغل و خانه‌دار، و مادر بودند و در شرایط خودگزارشی متفاوتی از رضایت قرار داشتند. مدت ازدواج آنان سه تا سی سال بوده است. تحلیل و بررسی متن گفت‌وگوها بیانگر آن است که راهبرد محوری زنان متأهل حذف خود به نفع زندگی خانوادگی است. این راهبرد محوری به سه زیرراهبرد دیگر، شامل راهبرد‌های برون‌فردی (تجویز ساختارها و نهادهای محافظ خانواده مانند دین و فرهنگ)، راهبرد‌های زنانه به‌عنوان همسر (استفاده از ظرفیت‌های همسرانگی) و راهبرد‌های معطوف و مربوط به مرد (اولویت‌بخشیدن به ترجیحات و درخواست‌های شوهر) است. حذف خود به نفع زندگی به معنای چشم‌پوشی از هویت فردی و زنانگی در درجات لازم و اولویت‌بخشیدن به هویت همسری و مادری است. به این ترتیب زن تلاش می‌کند به همسر مطلوب شوهر و مادر ایدئال فرزندان تبدیل ‌شود. زن-همسر-مادر، در این رویه زندگی خانوادگی را در معنای روابط همسرانۀ باکیفیت، جلب رضایت شوهر، مدیریت مناسبات والدین و فرزندان، به‌ویژه حفظ جایگاه پدر نزد آنان و مدیریت بحران‌ها پایدار نگاه می‌دارد.