واکاوی مولّفه های رئالیستی رمان‌های عامّه‌پسند در چارچوب تحلیل لایه‌های بلاغی و ایدئولوژیک نوشتار زنانه (نمونه پژوهی: بازگشت به خوشبختی اثر فهیمه رحیمی)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، واحد تربت حیدریه، دانشگاه آزاداسلامی، تربت حیدریه، ایران

2 دانشیار زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری

3 استادیار زبان و ادبیات فارسی، واحد تربت حیدریه، دانشگاه آزاداسلامی، تربت حیدریه، ایران

4 استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

doi
10.22080/rjls.2024.26540.1451
چکیده

فهمیه رحیمی، نویسنده‌ای است که پس از انقلاب، به جریان رئالیستی داستان‌نویسی فارسی پیوست. نوشته‌های او که عمدتاً رمان های رئالیستی عامّه‌پسنداست در لایه‌های روساخت و ژرف‌ساخت، موضوعات فردی و جمعی را بازتاب داده‌اند. هدف و مسئلۀ اصلی این پژوهش، واکاوی مولّفه های رئالیستی رمان عامّه پسند بازگشت به خوشبختی اثر فهیمه رحیمی، درچارچوبِ لایه‌های بلاغی و ایدئولوژیک است تا به این پرسش پاسخ داده شود که چه گفتمان‌هایی در این رمان مطرح است؟ این پژوهش به روش گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه‌ای، روش تحلیل کیفی و روش استدلال استقرایی انجام شده است. دراین رمان رئالیستی، نویسنده به واقعیت هایی مانند زندگی و روابط اجتماعی می پردازد و به مانند دیگر آثار این مکتب، زندگی عامة مردم را به شکلی عینی و واقعی بازمی تاباند؛ ازاین روست که واژه‌های به‌کاررفته در آن، عمدتاً عینی و نشاندار هستند و کارکرد اصلی آن‌ها، تبدیل معقولات به محسوسات و تسهیل فرآیند درک مخاطب است. در لایة بلاغی، تشبیه و کنایه، بالاترین بسامد را درتصویرهای ادبی داراست. نویسنده با کاربست این عناصر، تصویرهای انتزاعی را به عینی تبدیل کرده است. همچنین، واکاوی لایۀ ایدئولوژیک نشان می‌دهد فهیمه رحیمی به گفتمان زن‌ستیز جامعة مردسالار و تلاش زنان برای رسیدن به استقلال شخصیتی پرداخته است. گستردگی و عامّه‌پسندی رمان‌های عامّه‌پسند، ایجاب می‌کند پژوهش‌های دانشگاهی از دوری‌گزینی پژوهش پیرامون این رمان‌های رئالیستی که واقعیت های جامعه را برجسته تر نشان می‌دهد، دست بردارد و با نگاهی علمی- پژوهشی به سلایق عامۀ مردم و دلایل گرایش مردم به این سوی، توجه بیشتری نشان دهد.