فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ادبیات داستانی ایران در دوران معاصر، پس از ارتباط با غرب، تغییرات اجتماعی، و آگاهی روزافزون نویسندگان شکل جدیدی را می‌طلبید تا نویسندگان بتوانند تحولات روحی و درونی انسان معاصر و وضعیت جامعه را بازتاب دهند. مکاتب و شیوه‌های ادبی نو که خود مولود تحولات جامعه‌ هستند، یاری‌گر نویسندگان برای آفرینش داستان‌هایی مطابق تغییرات و تحولات فردی و اجتماعی‌اند. در مکتب نمادگرایی (سمبولیسم) شاعران از پس واقعیت به دنبال جهان درونی و آرمانی بودند و به‌زودی اصول این مکتب به داستان‌نویسی نیز راه یافت و داستان‌نویسان مفاهیم متعالی و انتزاعی را در عینیات گنجاندند. هم‌زمان شیوۀ جریان سیال ذهن که خواننده را با درونی‌ترین افکار، احساسات و عواطف شخصیت‌ها همراه می‌کند، مورد توجه نویسندگان قرار گرفت. این شیوه با جهش‌های زمانی و مفهومی در بازیابی خاطرات، طرحی متفاوت و پیچیده ایجاد می‌کند و بسیاری از مؤلفه‌های نمادپردازی همچون ذهنیت‌گرایی، تخیل و رؤیا، ابهام و آشفتگی را در اثر داستانی رقم می‌زند. مسئلۀ اساسی این مقاله یافتن رابطه میان نمادگرایی و جریان سیال ذهن و کشف، تبیین دلیل و چگونگی این تلازم است. بدین منظور، ریشه‌های مکتب ادبی سمبولیسم در زمینه‌های اجتماعی، نظریات فلسفی و روان‌شناسی بررسی و برپایۀ آن ارتباط نمادگرایی با شیوۀ جریان سیال ذهن در تخیل، ناخودآگاه فردی و جمعی، تداعی معانی، و زمان روشن شده‌است. همچنین برای کمک به بحث اصلی، نمونه‌هایی از دو رمان معتبر ایرانی در شیوۀ جریان سیال ذهن، «سمفونی مردگان» و «شازدۀ احتجاب» ذکر می‌شود. ابزار جمع‌آوری اطلاعات این پژوهش کتابخانه‌ای با روش توصیفی‌ـ تحلیلی است.