فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بررسی اندیشه سیاسی متفکران تأثیرگذار در جهان اسلام به درک عمیق‌تر پویایی‌های پیچیده شکل‌دهنده گفتمان‌های معاصر درباره اسلام، مدرنیته و هویت فرهنگی کمک می‌کند. ازهمین‌رهگذر، پژوهش حاضر به تحلیل تطبیقی مفاهیم «غرب‌زدگی» و «جاهلیت مدرن» در اندیشه فردید و سیدقطب پرداخت. روش‌شناسی پژوهش مبتنی بر هرمنوتیک قصدگرای اسکینر بود و با هدف تبیین چگونگی مفهوم‌سازی این دو متفکر از غرب‌گرایی و مدرنیته به‌عنوان تهدیدهایی برای هویت و ارزش‌های اسلامی انجام شد. در این راستا، زمینه‌های فکری-اجتماعی شکل‌گیری آرای این دو اندیشمند مورد بررسی قرار گرفت. یافته‌های پژوهش نشان داد که فردید و قطب، علی‌رغم خاستگاه‌های متفاوت فکری، در نقد بنیادین مدرنیته و به‌ویژه در رد مبانی معرفتی و سیاسی آنکه در سکولاریسم عقلانی و لیبرال‌دموکراسی تجلی یافته‌بود، اشتراک نظر داشتند. نقطه تلاقی نقد فردید از «غرب‌زدگی» و مفهوم «جاهلیت مدرن» قطب، در تعهد مشترک آنان به مقاومت در برابر نیروهای همگن‌کننده مدرنیته و تأکید بر تمایز هویت و فرهنگ اسلامی قرار داشت. این پژوهش آشکار ساخت که هردو متفکر، با وجود تفاوت در مسیرهای فکری، چرخشی محوری در گفتمان ضدمدرن جهان اسلام ایجاد کردند و احیای ارزش‌های اسلامی را به‌عنوان بدیلی در برابر هژمونی مدرنیته غربی مطرح ساختند.