مدلی فرگشتی برای سبب‌شناسی اختلال وسواسی جبری: نقش میانجی هیجان‌آگاهی و عدم تحمل بلاتکلیفی در رابطۀ بین ترس‌های کودکی و سیستم‌های مغزی رفتاری با نشانه‌های اختلال وسواسی جبری در دانش‌آموزان متوسطۀ دوم شهرستان کوهدشت

نویسندگان

1 دانشیار، گروه روان‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

2 دکتری روان‌شناسی، گروه روان‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

3 استاد، گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

doi
10.22059/japr.2023.351150.644447
چکیده

هدف این پژوهش، بررسی نقش میانجی‌گری هیجان‌آگاهی و عدم تحمل ابهام در رابطۀ میان ترس‌های دوران کودکی و سیستم‌های مغزی-رفتاری با علائم و نشانه‌های اختلال وسواسی جبری در دختران و پسران دبیرستانی شهرستان کوهدشت است. این پژوهش از نظر هدف بنیادی و از لحاظ روش توصیفی-همبستگی از نوع معادلات ساختاری است. جامعۀ آماری پژوهش شامل کلیۀ دانش‌آموزان مشغول به تحصیل در مقطع متوسطۀ دوم شهرستان کوهدشت استان لرستان در سال تحصیلی 1402-1401 است. حجم نمونه با توجه به تعداد زیرمقیاس‌ها (29 زیرمقیاس) باید حداقل 435 تعیین می‌شد. در این پژوهش 441 نمونه (273 دختر و 168 پسر) وارد تجزیه و تحلیل شدند. برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسشنامه‌های ترس برای کودکان و نوجوانان (FSSC-R)، سیستم‌های بازداری و فعال‌سازی رفتاری (BA/I SS)، آگاهی هیجانی (EAQ-30)، عدم تحمل بلاتکلیفی (IUS) و پرسشنامۀ تجدیدنظرشدۀ وسواس فکری-عملی (OCI-R) استفاده شد. برای طبقه‌بندی، پردازش و تحلیل داده‌ها، نرم‌افزارهای آماری SPSS-22 و لیزرل 85/8 به‌کار رفت. برازش مدل فرضی با استفاده از روش مدل‌یابی معادلات ساختاری آزمون شد. نتایج تجزیه و تحلیل داده‌ها نشان داد مدل پیشنهادی برای سبب‌شناسی اختلال وسواسی جبری از برازش خوبی برخوردار بود. نتایج نشان داد سیستم فعال‌ساز رفتاری، هیجان‌آگاهی و عدم تحمل ابهام به‌طور مستقیم بر اختلال وسواسی جبری اثر دارند. ترس‌های کودکی به‌طور غیرمستقیم و از طریق هیجان‌آگاهی و عدم تحمل ابهام بر اختلال وسواسی جبری تأثیرگذارند. همچنین سیستم فعال‌ساز رفتاری به‌طور غیرمستقیم و از طریق هیجان‌آگاهی و عدم تحمل ابهام بر این اختلال تأثیرگذار است؛ بنابراین پیشنهاد می‌شود در پژوهش‌های آینده و طراحی پروتکل‌های پیشگیرانه و درمانی اختلال وسواسی جبری این متغیرها لحاظ شود.