فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تحول فناورانه در حوزه هوش مصنوعی، به‌ویژه در صنعت خودروسازی و تولید خودروهای خودران، ساختار سنتی مسئولیت مدنی را با چالش‌های بنیادین مواجه ساخته است. هدف اصلی این پژوهش، تحلیل تطبیقی مسئولیت مدنی تولیدکنندگان خودروهای خودران در نظام‌های حقوقی ایران و آلمان با تأکید ویژه بر قانون هوش مصنوعی ۲۰۲۴ اتحادیه اروپا است. تمرکز اصلی مقاله بر نقش تولیدکنندگان در صورت بروز نقص در سامانه‌های هوشمند و بررسی الزامات حقوقی نوین همچون جابه‌جایی بار اثبات و مسئولیت محض است.روش این پژوهش، توصیفی-تحلیلی و تطبیقی است که با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، قوانین، مقررات و آراء قضایی، چارچوب حقوقی دو کشور ایران و آلمان مورد بررسی قرار گرفته است. در بخش تطبیقی، تحلیل مواد قانون هوش مصنوعی، دستورالعمل مسئولیت مدنی اتحادیه اروپا و رویه‌های قضایی از جمله پرونده تسلا در دادگاه‌های آلمان به‌عنوان نمونه عملی مورد توجه قرار گرفته است.یافته‌ها نشان می‌دهد که در حقوق آلمان، در پرتو قانون هوش مصنوعی و تحولات تقنینی اتحادیه اروپا، رویکرد مسئولیت تولیدکننده به‌سمت مسئولیت محض تغییر یافته و دادگاه‌ها با فرض وجود نقص در سامانه، بار اثبات را به تولیدکننده منتقل می‌کنند. در مقابل، در نظام حقوقی ایران هرچند ظرفیت‌های فقهی و قانونی برای پذیرش این رویکرد وجود دارد، اما در غیاب قانون‌گذاری خاص، قواعد سنتی مبتنی بر تقصیر همچنان غلبه دارند. در نتیجه، تحول در مسئولیت مدنی تولیدکنندگان در مواجهه با فناوری‌های خودران، مستلزم بازنگری در مبانی نظری، اصلاح قوانین موضوعه، و تدوین مقررات اختصاصی در حقوق ایران است. این تحول می‌تواند با الگوبرداری از چارچوب مسئولیت‌محور اتحادیه اروپا و تقویت سازوکارهای جبران خسارت، به حمایت مؤثرتر از زیان‌دیدگان و تنظیم پیشگیرانه بازار فناوری منجر شود.