فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیدهماتریالیسم فرهنگی یکی از زیرشاخه‌های اصلی مطالعات فرهنگی در ادبیات است. از منظر ماتریالیست‌های فرهنگی، ایدئولوژی هراندازه هم قدرتمند باشد، به‌طور کامل نافذ نیست؛ شاعران و نویسندگان می‌توانند در تقابل با هژمونی غالب فرهنگی و سیاسی، به کنشگری و مقاومت فرهنگی بپردازند. فرهنگ مسلط به‌صورت کامل به اهداف خود دست نمی‌یابد. شاخص‌ترین مؤلفه‌های ماتریالیسم فرهنگی عبارت‌اند از: الف. پیوستگی متن ادبی با زمینۀ تاریخی. ب. آسیب‌پذیری ایدئولوژی مسلط و اتخاذ رویکرد مقاومت. ج. گفتمان‌سازی یا تقویت گفتمان در متن ادبی. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی دلایل مقاومت و کنشگری عطاملک جوینی در برابر حکومت مغول را برمبنای نظریۀ ماتریالیسم فرهنگی بررسی می‌کند. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که نظریۀ ماتریالیسم فرهنگی چهارچوب مناسبی برای تحلیل مقاومت عطاملک جوینی در برابر مغول فراهم می‌کند. جوینی به‌مثابه ‌یک نویسنده و کنشگر فرهنگی- سیاسی، علی‌رغم همکاری با مغول‌ها، در گفتمان فرهنگی- سیاسی مغول‌ها قرار ندارد و از تفکر مستقل برخوردار است. او در اتخاذ چنین رویکردی تنها نیست و با سعدی، سیف فرغانی، خواجوی کرمانی و عبید زاکانی در یک گفتمان قرار دارد. مهم‌ترین دلایل کنشگری جوینی و مقاومت او در برابر قدرت مغول عبارت‌اند از: الف. متکی بودن مغول به قدرت سخت در تقابل با قدرت نرم فرهنگی- ادبی ایران. ب. تناقض‌ها و شکاف‌های درونی ایدئولوژی مغول و اقتضای اتخاذ رویکرد مقاومت. ج. زنده بودن گفتمان ظلم‌ستیزی و وطن‌دوستی در طول تاریخ ادبیات فارسی.