فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سوررئالیسم یکی از مکاتب مهم ادبی است که در قرن بیستم شکل گرفت. تأکید بر ناخودآگاه، تلاش برای کشف و آزادسازی نیروهای نهفتة درون و تمرکز بر به‌هم‌ریختن مرز واقعیت و خیال از مهم‌ترین اصول این مکتب محسوب می‌شود که بیشتر در شعر قابلیت بروز دارد. نتیجة این امر نیز به‌شکل بزرگداشت شعر و تحقیر رمان، در مانیفست این مکتب انعکاس یافت. اما به‌مرور و با ورود برخی از چهره‌های سرشناس سوررئالیسم در عرصة نگارش انواع روایت، این سؤال جدی مطرح گردید که روایت سوررئالیستی واجد کدام ویژگی‌های خصیصه‌نماست؟ آیا این ویژگی‌ها در فرم روایت متجلی می‌شود یا در محتوا؟ ناگفته پیدا بود که تأکید بر ناخودآگاه و شگردهایی همچون جریان سیّال ذهن، ناگزیر فرم روایت سوررئالیستی را تغییر خواهد داد؛ اما مسئله اینجاست که این موضوع در بیشتر رمان‌های مدرن و پسامدرن نیز به چشم می‌آید. پس امکان تشخیص سوررئالیستی‌بودن روایت، تنها با تمرکز بر فرم قابل تشخیص نبود. وجود این دغدغه باعث شد تا در این پژوهش که به روش تحلیلی-توصیفی نوشته شده است، تلاش شود تا با تمرکز بر متن رمان خیال‌باز از احمدحسن‌زاده، ویژگی‌های روایت سوررئالیستی بررسی شود. نتایج نشان‌ می‌دهد، وجود مؤلفه‌هایی همچون خیال‌ورزی که باعث درهم‌ریختن مرز خیال‌و‌واقعیت و ساخت واقعیت برتر شده است، پررنگ‌بودن نقش رؤیا و مکاشفه در متن، تأثیر تخدیر شخصیت اصلی بر کنش‌های روایی و تأکید ویژه بر جنون او، ویژگی‌های عمده‌ای محسوب می‌شوند که رمان خیال‌باز را به یک اثر روایی سوررئال مبدّل ساخته‌اند. ویژگی‌هایی که بیش از آنکه مربوط به فرم روایت باشند، در محتوا متجلّی شده‌اند.