تحلیل گفتمان انتقادی بازنمایی قیامت در قرآن و نهجالبلاغه و نقش آن در تولید مشروعیت سیاسی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبانشناسی همگانی، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران
2 استادیار گروه زبانشناسی، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران
3 استادیار گروه زبان انگلیسی، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران
doi
10.30465/cps.2025.51887.3560چکیده
این پژوهش با بهرهگیری از چارچوب نظری تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف، به بررسی چگونگی بازنمایی قیامت در قرآن و نهجالبلاغه و نقش آن در شکلدهی به مشروعیت سیاسی میپردازد. مسئله اصلی تحقیق، تحلیل سازوکارهای زبانی و گفتمانیای است که از طریق آنها، مفهوم قیامت بهعنوان ابزاری برای القای نظم اجتماعی، اعمال قدرت معنوی و مشروعیتبخشی به ساختارهای سیاسی و اخلاقی در گفتمان قرآنی و علوی بازنمایی میشود. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل متون در دو سطح توصیفی و تبیینی است. دادهها شامل آیاتی از قرآن و گزیدههایی از خطبههای نهجالبلاغه است که به موضوع معاد و قیامت میپردازند. یافتهها نشان میدهد که قرآن با تأکید بر حتمیت، تصویرسازیهای هشداردهنده، از قیامت برای انضباطبخشی فردی و تقویت تبعیت از فرمان الهی بهره میگیرد؛ در حالی که در نهجالبلاغه، این مفهوم در پیوند با اخلاق سیاسی و مسئولیت اجتماعی مطرح شده و بهطور مستقیم به نهادهای قدرت و عدالت سیاسی مرتبط میشود. نتیجه پژوهش نشان میدهد که قیامت در هر دو گفتمان، علاوه بر کارکرد دینی، کارکردی ایدئولوژیک در تثبیت نظم مشروع سیاسی نیز دارد.
