بررسی فرمالیستی-تطبیقی هنجارگریزی و آشناییزدایی در شعر شاعران معناگرا و صورتگرا با تاکید بر احمد شاملو و یدالله رؤیایی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری،گروه زبان و ادبیّات فارسی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران
2 اُستادیار ،گروه زبان و ادبیّات فارسی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.
doi
10.22080/rjls.2023.23900.1334چکیده
صورت و ظاهر هر اثر ادبی، معماری واژهها با استفاده از صنایع ادبی و هنرسازههاست. معنا نیز، پیام یا جریان فکری است که شاعر یا نویسنده قصد دارد با استفاده از آشناییزدایی و هنجارگریزی آن را برای مخاطب، تازه جلوه دهد. درک ادبی، ابتدا در چینش واژگانی است، ولی پیام به این دلیل که مدّت طولانیتری در ذهن میماند و زودتر از صورت شعر، در حافظۀ مخاطب تداعی میشود، میتواند به اصالت ادبی و ماندن آن در ذهن و زبان کمک کند. در متون ادبی، گاه چینش الفاظ ِآنها مدّ نظر و گاهپیام ِآنها مورد توجّه است، چینش الفاظ و تنظیم آنها در ساختار شعر، جنبۀ زیباییشناختی دارد و شکل ِصوری آن در نظر است. به علاوه هر اثر ادبی جدا از هنرمندیهای زبان، دارای مفاهیم ضمنی یا همان معنا است. برای برخی از شاعران صورتگرای معاصر که تحت تأثیر مکتب فُرمالیسم هستند، صورت و چینش الفاظ، را مهمتر از پیام شعر میدانند و در مقابل ِآنان، شاعران دیگری هستند که معنا یا پیام شعر را، در نظر دارند. مقاله که به روش کتابخانهای نگاشته شده است با بررسی انواع هنجارگریزی در اشعار احمد شاملو به عنوان نمونهای از گروه شاعران معناگرا و اشعار یدالله رؤیایی از زمرۀ گروه شاعران صورتگرا و ذکر شاهد مثالهای فراوان، قصد دارد به این پُرسش پاسخ دهد که آیا معناگرایان نیز از شگردهای صورتگرایان و هنجارگریزی و آشناییزدایی و در کدام شکل آن استفاده میکنند؟
