فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش به تحلیل تاریخی-مقایسه‌ای پویایی قدرت و مذهب در سیاست ‌های مذهبی دو سلسله آل بویه و آل حمدان در مقابل حکومت عباسی می‌پردازد. سؤال اصلی تحقیق این است که چگونه این دو سلسله از عناصر مذهبی برای مشروعیت ‌بخشی به حکومت خود در مقابل قدرت مسلط بهره برده‌اند و چه تفاوت‌ ها و شباهت ‌هایی در رویکرد آن‌ ها به مذهب وجود دارد؟ فرضیه این تحقیق بر آن است که هر دو سلسله با بهره‌گیری از مذهب شیعه، به ‌ویژه از طریق حمایت از علمای شیعه و تقویت نهادهای مذهبی، توانستند مشروعیت سیاسی خود را در مقابل «دیگری مسلط» تقویت کنند. با این حال، تفاوت‌ های مذهبی (شیعه دوازده‌امامی در آل بویه و شیعه اسماعیلی/زیدی در آل حمدان) و رویکردهای مختلف در مواجهه با خلافت عباسی و دیگر نیروهای رقیب، منجر به شکل‌گیری تفاوت ‌هایی در شیوه ‌های مشروعیت ‌بخشی آن‌ ها شده است. آل بویه با رویارویی مستقیم با خلافت عباسی، توانستند هیبت خلافت را کاهش دهند و آن را در خدمت اهداف خود قرار دهند. روش پژوهش تطبیقی تاریخی و تحلیل محتوای منابع تاریخی و مذهبی نشان می‌دهد که هر دو سلسله از مذهب برای تقویت ساختار سیاسی خود استفاده کردند، اما تفاوت در رویکردها به تعاملات سیاسی و مذهبی، ساختار اجتماعی منطقه را به‌طور متفاوتی تحت تأثیر قرار داد.