فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سوررئالیسم دارای اصولی است که مهم‌‌ترین آن‌‌ها عبارتند از تخیّل، نگارش خودکار، تصادف‌‌عینی، امر شگفت و جادو، خواب و رؤیا و ... . هرچند این مکتب در اروپا مطرح شد و رسمیّت یافت، امّا پیش از آن نمودهایش در عرصه‌‌های مختلف هنری و از جمله ادبیّات جهان دیده می‌‌شود. یکی از این عرصه‌‌ها، متون صوفیّۀ زبان فارسی است که از مدّت‌‌ها پیش، جلوه‌گاه نشانه‌‌های سوررئالیسم بوده است؛ رسالۀ قشیریّه نیز یکی از این متون است. در اهمّیّت ویژگی سوررئالیستی این کتاب باید گفت که هرچند رسالۀ قشیریّه جزو اوّلین متون تعلیمی عرفان است و نویسندۀ آن بسیار محتاط است که اثرش از امور شبهه‌‌ناک مانند خیال، شطح و نگارش خودکار- آن‌‌گونه که مدّنظر سوررئالیسم است- خالی باشد؛ امّا با وجود این، ویژگی‌های سوررئالیستی چون خواب و رؤیا، امر شگفت، دیوانگی و جنون، ناتوانی عقل، وحدت و نقطۀ علیا، نکوهش و ردّ دنیا، آزادی و ... در آن برجسته است؛ در این میان مفاهیمی چون خواب و گشایش حقیقت، امر شگفت و کرامت، دیوانگی و ردّ دنیا از بسامد بیشتری برخوردار هستند. همچنین باید گفت تقریباً تمام مؤلّفه‌‌های سوررئالیستی این کتاب- مخصوصاً نگارش خودکارو آزادی- تفاوت‌‌هایی اساسی با مفاهیم مشابه در اندیشۀ سوررئالیست‌‌ها دارند؛ این وجوه تمایز و دقّت و وسواس قشیری در طرح شرایط و مراحل سلوک، از تعالی اندیشۀ‌‌ قشیری در مقابل مکتب سوررئالیسم حکایت می‌‌کند.