سنخ‌شناسی جنبش‌های اجتماعی در ایران پسا انقلاب اسلامی: گسست امنیت ملی

نویسندگان

1 استادیار تعاون و رفاه اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبائی

2 استادیار گروه روابط بین الملل دانشگاه تهران

doi
10.30465/cps.2024.46102.3231
چکیده

جامعة ایران متناسب با تغییر و تحوّلات ساختاری در باورهای دینی، مناسبات اجتماعی، اقتصادی و... پس از انقلاب اسلامی با انواعی از کنش‌های تقابل‌گرایانه، اعتراضی و گاهاً متناقضی مواجه بوده ‌است. از این رو، پژوهش حاضر با هدف سنخ‌شناسی جنبش‌های اجتماعی در ایران پسا انقلاب اسلامی انجام شد. برای این منظور با رویکرد پژوهشی کیفی و مبتنی بر نظریه‌پردازی داده‌محور و با به کارگیری تکنیک مصاحبه نیمه‌ساختار یافته، با 17 نفر از اساتید و صاحبنظران رشته‌های علوم‌سیاسی، جامعه‌شناسی سیاسی و جامعه‌شناسی انقلاب در سه دانشگاه تهران، علامه‌طباطبایی و شهید بهشتی مصاحبه شد. روش نمونه‌گیری هدفمند و بر اساس اشباع نظری بود. متن مصاحبه‌ها با استفاده از نرم-افزار تحلیل داده‌های کیفی MAXQDA10 کدگذاری و هفتگونه جنبش ِمتمرکز بر شکاف طبقاتی، مطالبات حقوقی-مدنی، سبک‌زندگی، مطالبات‌ سیاسی، هویت‌یابی و اسطوره‌سازی(ملّی و قومی)، نظام‌های عقیدتی و جریان‌های فرقه‌ای و جنبش‌های متمرکز بر الگوهای ارزشی و تمایزات هنجاری، از منظر خبرگانی شناسایی گردید. نتایج نشان داد که با وجود تنوع در استراتژی و شیوة اقدام بازیگران در هریک از جنبش‌های شناسایی شده، لکن همگی با هدف براندازی، اختلال در نظم و ثبات سیاسی و همچنین امنیت ملّی صورت گرفته‌اند.