فراتحلیل پژوهش‌های داخلی در زمینۀ اثربخشی مداخله‌های عصب‌روان‌شناختی بر کارکردهای اجرایی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ، گروه روان‌شناسی تربیتی،دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی،دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران

2 استاد، گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران

3 دانشجوی دکتری ، گروه روان‌شناسی تربیتی ، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران

doi
10.22059/japr.2023.334777.644105
چکیده

پژوهش حاضر با هدف ترکیب مطالعات انجام‌شده در حوزۀ اثربخشی مداخلات عصب‌روان‌شناختی بر کارکردهای اجرایی به‌وسیلۀ یک روند تحقیقی فراتحلیل انجام شد. جامعۀ آماری پژوهش شامل مطالعات در دسترس داخل کشور بود که در فاصلۀ سال‌های 1389 تا 1399 به‌صورت مقالۀ تمام متن، پایان‌نامه و طرح پژوهشی در فصلنامه‌ها و مجلات علمی-پژوهشی کشور و پایگاه‌های اطلاع‌رسانی جهاد دانشگاهی، مرکز تحقیقات کامپیوتری-علوم اسلامی و تارنمای خصوصی بانک مجلات ایران منتشر شده‌اند. پس از بررسی ملاک‌های ورود و خروج، از میان 126 پژوهش 71 عنوان انتخاب و 132 اندازۀ اثر تحلیل شدند. به‌منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها از تحلیل حساسیت، نمودار قیفی، مدل‌های ثابت و تصادفی و تحلیل ناهمگنی در نرم‌افزار CMA نسخۀ 2 استفاده شد. نتایج نشان داد مداخلات عصب‌روان‌شناختی تأثیر معناداری بر کارکردهای اجرایی دارد و میزان اندازۀ اثر ترکیبی برای مدل اثرات تصادفی براساس ملاک کوهن، بزرگ به‌دست آمد (22/1ES=). همچنین نتایج نشان داد طبقۀ اختلال نقص‌توجه-بیش‌فعالی دارای بیشترین اندازۀ اثر در بین طبقات مختلف است و مداخلات عصب‌روان‌شناختی در بین کارکردهای اجرایی، بیشترین تأثیر را بر مؤلفۀ حافظۀ کاری دارد. درنتیجه به درمانگران و متخصصان پیشنهاد می‌شود مداخلات عصب‌روان‌شناختی را در راستای بهبود و ارتقای توانایی‌های حافظۀ کاری، توجه، بازداری و برنامه‌ریزی مراجعان به‌کار گیرند.