فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: بهینه‌سازی تغذیه معدنی به‌منظور اطمینان از دستیابی به عملکردهای مطلوب، بهبود حاصلخیزی خاک‌ها و همچنین پایداری تولید محصولات گیاهی ضروری است. در این راستا، برآورد دقیق مقدار کود مورد نیاز برای تولید گیاهان مختلف و فراهمی آن‌ها در حد بهینه و متعادل به‌لحاظ امنیت غذایی، اقتصادی و محیط زیستی حائز اهمیت می‌باشد. بدین منظور، مطالعه حاضر با هدف تعیین مقدار عناصر غذایی اصلی (نیتروژن، فسفر و پتاسیم) مورد نیاز برای تولید محصولات گیاهی مهم با عملکردهای فعلی و برآورد خلأ مصرف کودهای این عناصر (یعنی اختلاف بین مقدار واقعی مصرف کودهای این عناصر با مقدار کودی که برای دستیابی به عملکردهای فعلی بدون کاهش حاصلخیزی خاک مورد نیاز است) در تولید محصولات زراعی، باغی و سبزیجات استان گلستان انجام شد.مواد و روش‌ها: پس از جمع‌آوری اطلاعات مورد نیاز برای محاسبه مقدار عناصر اصلی جذب شده بر اساس غلطت بحرانی در ماده خشک گیاهی، عملکرد، شاخص برداشت، سطح زیر کشت، مقدار عناصر اصلی جذب شده و خارج شده از مزارع زیر کشت تمامی محصولات زراعی، باغی و سبزیجات استان گلستان در بازه زمانی 1390 تا 1399، مقدار کود مورد نیاز برای تولید آن‌ها در شرایط کشت آبی و دیم برآورد شد. در این مطالعه به‌منظور انجام محاسبات مربوط به مقدار کود مورد نیاز از روشی مبتنی بر نرم‌افزار Fertilicalc استفاده شد. مقدار کود نیتروژن مورد نیاز بر اساس کارآیی بازیافت 70 درصد، کود فسفر بر اساس رهیافت انباشت تدریجی عنصر در خاک و کود پتاسیم بر اساس رهیافت نگهداشت عنصر در خاک در سطح بحرانی برآورد گردید. سپس با استفاده از نتایج به‌دست آمده و اطلاعات مربوط به مصرف کودهای نیتروژن، فسفر و پتاسیم در استان گلستان، مقدار خلأ مصرف این کودها برای دستیابی به عملکردهای فعلی محصولات گیاهی محاسبه شد. یافته‌ها: بر اساس نتایج به‌دست آمده برای تولید محصولات گیاهی در استان گلستان سالانه مصرف حدود 60 هزار تن نیتروژن خالص 9 هزار تن فسفر خالص و 36 هزار تن پتاسیم خالص مورد نیاز است، درحالی‌که بر اساس آمار موجود در بازه زمانی مورد مطالعه به‌طور میانگین 41 هزار تن کود نیتروژن (بر اساس عنصر خالص)، 4/3 هزار تن کود فسفره (بر اساس عنصر خالص) و 5/3 هزار تن کود پتاسه (بر اساس عنصر خالص) مصرف شده است، یعنی در این سال‌ها مقدار مصرف کود نیتروژن 30 درصد، فسفر 62 درصد و پتاسیم 90 درصد کمتر از مقدار مورد نیاز این گیاهان برای پایداری تولید در سطح عملکردهای فعلی بوده است. البته این خلأ کودی برای همه گیاهان یکسان نبوده و ممکن است مقدار کود مصرف شده برای برخی گیاهان و مناطق در حد نیاز، برای برخی بیش از حد نیاز (گیاهان پرسود) و برای بقیه کمتر از حد نیاز باشد. بنابراین علاوه بر کم بودن مصرف کود، این غیریکنواختی وضعیت را بدتر می‌سازد.نتیجه‌گیری: با توجه به آن‌که خلأ مصرف کود با گذشت زمان می‌تواند موجب کاهش ذخایر آلی و معدنی عناصر غذایی مورد نیاز گیاهان در خاک شود، بایستی در راستای برطرف نمودن این خلأ چاره جویی شود. تأکید می‌گردد که مقادیر توصیه شده در این مطالعه بر اساس عملکردهای واقعی فعلی محصولات گیاهی در استان گلستان و با هدف حفظ حاصلخیزی خاک بوده و بدون تردید مصرف مقادیر بیشتر کودها در راستای حذف خلأ عملکرد ناشی از کمبود عناصر غذایی با هدف دستیابی به عملکردهای قابل حصول و حفظ و بهبود حاصلخیزی خاک‌ها ضروری می‌باشد.