فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: کینوا به ‌دلیل تنوع ژنتیکی بسیار بالا، سازگاری گسترده، ارزش تغذیه‌ای قابل‌توجه و متحمل بودن در برابر تنش‌های محیطی به‌عنوان یکی از گزینه‌های بالقوه و راهبردی برای تقویت امنیت غذایی و پایداری تولید در مناطق خشک و نیمه‌خشک شناخته می‌شود. با‌توجه‌به بحران کم‌آبی و کاهش کیفیت منابع آبی در ایران، شناسایی لاین‌های متحمل به شوری از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. ازاین‌رو، این پژوهش با‌هدف شناسایی، ارزیابی و معرفی صفات مؤثر در گزینش لاین‌های زودرس، پرمحصول و متحمل به شوری در بین ژرم‌پلاسم‌های متنوع کینوا انجام شد.مواد و روش‌ها: برای این منظور، 49 لاین کینوا در مرداد سال 1401 در ایستگاه تحقیقات شوری صدوق واقع در مرکز ملی تحقیقات شوری یزد، در قالب طرح لاتیس با دو تکرار و تحت شرایط شوری آب آبیاری موردبررسی قرار گرفتند. صفاتی از جمله ارتفاع بوته، طول و وزن پانیکول، عملکرد دانه، وزن هزار دانه، زیست‌توده و محتوای ساپونین اندازه‌گیری شدند. داده‌ها با استفاده از تجزیه واریانس، تحلیل همبستگی، خوشه‌بندی و تجزیه به مؤلفه‌های اصلی مورد ارزیابی قرار گرفتند.یافته‌ها: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر لاین‌ها بر تمامی صفات در سطح احتمال یک درصد معنی‌دار بود. لاین‌های 47 و 49 بیشترین عملکرد دانه (به ترتیب 11/281 و 43/277 گرم بر مترمربع) و لاین‌های 7 و 33 بالاترین وزن هزار دانه را (به ترتیب 2/73 و 2/74 گرم) داشتند. در‌حالی‌که لاین ۳ پایین‌ترین عملکرد دانه و بیشترین ارتفاع کف ساپونین (6/20 سانتی‌متر) را نشان داد. تحلیل خوشه‌ای، لاین‌ها را در شش گروه متمایز قرار داد و خوشه سوم (لاین‌های 5، 47 و 49) بیشترین عملکرد و زیست‌توده را نشان داد. سه مؤلفه اصلی اول حدود 72 درصد از واریانس کل داده‌ها را تبیین کردند. نتایج وراثت‌پذیری نشان داد که صفات ارتفاع بوته، وزن پانیکول و عملکرد دانه به‌طور قابل‌توجهی تحت کنترل ژنتیکی قرار داشته و دارای پتانسیل بالایی برای بهبود از طریق گزینش هستند.نتیجه‌گیری: به‌طورکلی، این مطالعه وجود پتانسیل ژنتیکی قابل‌توجهی را در بین لاین‌های زودرس کینوا برای کشت در شرایط شور تأیید کرد. صفات مرتبط با پانیکول و زیست‌توده به‌عنوان شاخص‌های کلیدی برای گزینش لاین‌های پرمحصول معرفی شدند. لاین‌های ۴۷ و ۴۹ به‌دلیل دارابودن بالاترین عملکرد، زیست‌توده مطلوب و محتوای ساپونین پایین، به‌عنوان ارقام برتر برای معرفی مستقیم یا استفاده در برنامه‌های دورگ‌گیری به‌منظور تولید ارقام متحمل به شوری پیشنهاد می‌گردند. وراثت‌پذیری بالای اکثر صفات مهم، موفقیت برنامه‌های اصلاحی را نوید می‌دهد. در نهایت، این یافته‌ها می‌تواند نقش مؤثری در توسعه کشت کینوا و افزایش امنیت غذایی در مناطق خشک و شور ایران ایفا کند.