مطالعۀ کیفی راهبردهای مداخلاتی و مدیریتی مؤثر روان‌درمانگران و مشاوران در مواجهه با مراجعان دشوار

نویسندگان

1 دکتری مشاوره، گروه مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 کارشناسی ارشد روان‌شناسی بالینی، گروه روان‌شناسی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه خاتم، تهران، ایران.

3 استادیار، گروه روان‌شناسی تربیتی و مشاوره، ، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22059/japr.2024.353916.644507
چکیده

این پژوهش با هدف شناسایی تجارب درمانگران ایرانی از مراجعان دشوار و واکاوی راهبردهای آنان انجام شد. روش پژوهش کاربردی و از نوع کیفی پدیدارشناسی بود. جامعۀ آماری پژوهش شامل درمانگران فعال شهر تهران در سال 1401-1400 بود. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و تا مرز اشباع و نهایتاً انتخاب 17 درمانگر ادامه یافت. با شرکت‌کنندگان مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انجام گرفت. به‌منظور تحلیل داده‌ها از روش تحلیل مضمون کلایزی استفاده شد. تحلیل داده‌ها به شناسایی60 مفهوم اولیه، 9 مضمون فرعی و ۲ مضمون اصلی منجر شد. مضامین اصلی شامل دو مضمون بود: 1. راهبردهای مؤثر درون جلسه درمان (شامل: راهبردهای ارتباط درمانی، راهبردهای مدیریت فرایند، راهبردهای تخصصی در ارتباط با مراجعان دارای مشکلات زناشویی، راهبردهای تخصصی در ارتباط با مراجعان دارای مشکلات خانوادگی و راهبردهای تخصصی در ارتباط با مراجعان دارای اختلال شخصیت) و 2. راهبردهای مؤثر خارج از جلسۀ درمان (شامل: راهبردهای کلی اجتماعی، راهبردهای حمایتی در ارتباط با مراجعان دارای اختلال شخصیت، راهبردهای اجرایی در ارتباط با مراجعان دارای مشکلات زناشویی و خانوادگی و راهبردهای کلی خودمراقبتی درمانگران). درمجموع نتایج این پژوهش نشان داد میزان مطلوب‌بودن یا نبودن کیفیت خدمات به مراجعان دشوار به نحوۀ به‌کارگیری راهبردهای درمانگران بستگی دارد؛ بنابراین دریافت ناظر و آموزش درست در این زمینه ضرورت دارد.