مطالعۀ اثربخشی دورۀ تربیت مربی خلاقیت بر دانش، نگرش و مهارت معلمان مناطق محروم: مطالعۀ طولی پدیدارشناسانه

نویسندگان

1 دانشیار گروه بنیان‌های تعلیم و تربیت، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری گروه روان‌شناسی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

doi
10.22059/japr.2023.360075.644640
چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی طولی دورۀ مجازی تربیت مربی خلاقیت به‌منظور توانمندسازی معلمان مناطق محروم انجام گرفت. روش پژوهش، کیفی از نوع پدیدارشناسی توصیفی بود. جامعۀ آماری پژوهش شامل تمامی شرکت‌کنندگان دوره‌های تربیت مربی خلاقیت شهر تهران در سال 1400 بود. در پژوهشی کیفی در سال 1401، مشارکت‌کنندگان در انتهای ترم اول برگزاری کارگاه با درنظرگرفتن ملاک‌های ورود و خروج به‌صورت هدفمند انتخاب شدند و پس از مصاحبۀ عمیق نیمه‌ساختاریافته با 14 نفر (4 مرد و 10 زن) از مشارکت‌کنندگان، اشباع نسبی حاصل شد. در پژوهش حاضر به‌منظور بررسی اثربخشی طولی این دوره، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافتۀ مجددی با همان نمونۀ آماری در انتهای ترم چهارم برگزاری کارگاه انجام گرفت. از تحلیل داده‌ها با نرم‌افزار MAXQDA12، 818 واحد معنایی، 12 مضمون فرعی و 3 مضمون اصلی به‌دست آمد که در مقایسه با ترم اول، تعداد واحدهای معنایی افزایش یافته و 28 واحد معنایی جدید اضافه شده بودند. مضامین استخراج‌شده از مصاحبه‌های مربوط به ترم چهارم به کمک روش تحلیل مضمون و مقایسه با مضامین استخراج‌شده و نیز تعداد تکرار آن‌ها در مصاحبه‌های مربوط به پایان ترم اول نشان داد تغییرات معناداری در بعد دانش مشارکت‌کنندگان در مضامین بازآفرینی تعریف خلاقیت، بازیابی اجزای تفکر واگرا، شناخت ویژگی‌های کلاس خلاق و شناسایی موانع خلاقیت اتفاق افتاده است. در بعد نگرش نیز تخیل و خلاقیت، چارچوب‌ها و کلیشه‌های ذهنی، نقش خلاقیت در محرومیت‌زدایی و در بعد مهارت، کاربرد تکنیک‌های خلاقیت در زندگی شخصی و حرفه‌ای و ایده‌سازی برای کاربرد مهارت‌های خلاقانه در مناطق محروم نسبت به ترم اول به‌صورت معناداری ارتقا یافته بودند. درنتیجه، اجرای این دوره برای توانمندسازی معلمان در آموزش مهارت خلاقیت پیشنهاد می‌شود.‌