فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: کنجد به عنوان گیاه مناسب مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری در طول رشد به شرایط نسبتاً گرم ‏نیاز دارد تا حداکثر ‏محصول را تولید کند. کنجد عموماً به‌عنوان گیاهی با نیاز کودی و نهاده‌پذیری پایین شناخته می‌شود، اما در این گیاه نیز ‏فراهمی ‏عناصر غذایی به‌ویژه نیتروژن تأثیر مستقیمی بر افزایش عملکرد دارد. ‏با توجه به اهمیت موضوع این آزمایش بمنظور ارزیابی ‏فنولوژیک و تعیین کارآیی مصرف نیتروژن در ارقام جدید کنجد مقاوم به ریزش دانه انجام شد.‏مواد و روش‌ها‎:‎‏ این آزمایش بصورت مزرعه‌ای به‌صورت آزمایش کرت‌های خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در ‏چهار تکرار در ‏شمال خوزستان طی دو سال 1400 و 1401 اجرا شد. فاکتورهای آزمایشی شامل، کود اوره در سه سطح (100، ‏‏150 و 200 کیلوگرم در ‏سال اول به ترتیب معادل 46، 69 و 92 کیلوگرم نیتروژن خالص و سطوح 150، 200 و 250 کیلوگرم در ‏هکتار در سال دوم به ترتیب معادل ‏‏69، 92 و 115 کیلوگرم نیتروژن خالص) در کرت‌های اصلی و چهار رقم (مهاجر، چمران و ‏برکت به عنوان ارقام جدید تجاری کنجد ‏مقاوم به ریزش دانه و ژنوتیپ محلی دزفول به عنوان شاهد) در کرت‌های فرعی اعمال ‏گردیدند. ‏یافته‌ها‎:‎‏ نتایج حاکی از تأثیرپذیری صفات فنولوژیک و عملکردی ارقام کنجد از رژیم‌های مختلف نیتروژن بود. افزایش کود ‏مصرفی بطور معنی‌داری تعداد روز تا هریک از مراحل رشدی را ‏افزایش داد. تیمار 200 کیلوگرم کود اوره در سال اول و 250 ‏کیلوگرم کود اوره در سال دوم به ترتیب با 5/62 روز ‏‏(معادل 1460 درجه روز رشد) و 7/65 روز (معادل 1533 درجه روز رشد) ‏بیشترین تعداد روز تا 100 درصد گلدهی را نیاز داشتند. رقم محلی دزفول در سال اول با میانگین 4/66 روز معادل 3/1540 درجه ‏روز رشد و در سال دوم با 1/71 روز ‏معادل 3/1672 درجه روز رشد به طور معنی‌داری میانگین تعداد روز بیشتری تا گلدهی کامل ‏نیاز داشت ولی بین ارقام مقاوم به ریزش ‏اختلاف کمی وجود داشت. در هر دو سال آزمایش، بالاترین عملکرد دانه با مصرف ‏بیشترین مقادیر نیتروژن تولید شد و در میان ارقام مورد ‏بررسی، رقم مهاجر با میانگین عملکرد 924 و 1953 کیلوگرم در هکتار (به ‏ترتیب در سال اول و دوم آزمایش) بیشترین عملکرد دانه را ‏تولید کرد. قابل توجه آنکه با افزایش مصرف نیتروژن، میزان کارایی ‏مصرف نیتروژن کاهش یافت. بیشترین میانگین کارایی مصرف نیتروژن ‏در دو سال اجرای آزمایش در تیمارهای 100 و 150 کیلوگرم ‏اوره در هکتار و در رقم مهاجر بدست آمد، به‌طوریکه این رقم در سال اول ‏با میانگین 9/16 کیلوگرم دانه به ازای هر کیلوگرم ‏نیتروژن مصرفی در شرایط کاربرد 100 کیلوگرم اوره در هکتار و در سال دوم در شرایط ‏کاربرد 150 کیلوگرم اوره در هکتار، ‏‏5/25 کیلوگرم دانه به ازای هر کیلوگرم نیتروژن مصرفی تولید نمود و بالاترین کارایی مصرف نیتروژن ‏را نشان داد. همچنین میانگین ‏این صفت در رقم برکت در سال دوم آزمایش 4/20 کیلوگرم دانه به ازای هر کیلوگرم نیتروژن مصرفی بود ‏که بیانگر کارآمد بودن ‏این رقم در استفاده از نیتروژن مصرفی می‌باشد. ‏نتیجه‌گیری‎‏:‏‎‏ به طور کلی نتایج نشان داد افزایش نیتروژن منجر به تأخیر در مراحل رشدی گیاه و ورود گیاه به مراحل ‏زایشی ‏می‌شود. بعلاوه ارقام پیشرفته کنجد مقاوم به ریزش دانه در شرایط مصرف مقادیر مختلف کود نیتروژن نسبت به رقم شاهد ‏تعداد ‏روز و مجموعه حرارتی کمتری تا رسیدگی نیاز داشتند که حاکی از زودرسی بیشتر این ارقام نسبت به رقم شاهد بود. با ‏افزایش میزان کود نیتروژن میزان کارایی مصرف نیتروژن کاهش یافت. ارقام مهاجر و برکت دارای کارایی مصرف نیتروژن ‏بالایی ‏بوده و مصرف 150 کیلوگرم کود اوره به منظور دستیابی به بالاترین کارایی مصرف نیتروژن برای ارقام کنجد مقاوم به ریزش ‏دانه ‏پیشنهاد می‌شود.‏